17 Ağustos 2017

Cihan ERSÖZ15 Mayıs 2017 , Pazartesi

Cihan ERSÖZ

Söyle zarını, al paranı!

Yolsuzluk çeşit çeşit; üç tanesi bilim insanları tarafından bu illetin ülkelerdeki derecesini ölçmek için kullanılıyor.
   Bunlardan birincisi siyasi sahtekârlık, ikincisi vergi kaçırma, diğeri de adalete paçayı kaptırmadan yasaları çiğneme sıklığı…
   Yale Üniversitesi’nden davranışsal ekonomist Jonathan Schultz ve Nottingham Üniversitesi’nden Simon Gacher, 2011-2014 yılları arasında 23 ülkeden 2.568 katılımcıyla bir deney gerçekleştirdiler. (HBT-Sayı 59)
   Katılımcılara şöyle denildi: “Bir zarı iki kez atacaksınız. Ve ilk atıştaki sonucu bildireceksiniz. Size zar sayısı ile doğru orantılı para ödenecek. Ancak 6 geldiğinde ödeme yapılmayacak. Zarlarda ne geldiğini sizden başkası bilmeyecek.”
   Anlaşılacağı gibi deneyde katılımcılara sonuç ile ilgili yalan söyleme özgürlüğü tanınmıştı.
   Ancak istatiksel varyasyonlar dikkate alındığında, eğer varsa, yalancılık düzeyini saptamak zor değildi. Çünkü herkes attığı zarı doğru aktarsa ortalama bildirimin 2,5 olması gerekirdi. Tersi durumda, yani herkesin yalan söylediği varsayılsa bu kez bildirim ortalaması 5 olacaktı.
   Sonuçta Gürcistan, Tanzanya, Guatemala ve Kenya gibi yasaların sıkça ihlal edildiği ülkelerden gelen denekler yüksek rakamlar bildirirken; Avusturya, İngiltere, Almanya, İsveç ve Hollanda gibi ülke deneklerinin az rakamlarla yetindiği görüldü.
   Dolayısıyla o ülkede yolsuzluk ne kadar yüksekse rakamlar da aynı oranda şişiyordu.
   Bu araştırma olumlu bir sonuç da vermişti. Bir insan yolsuzluğun en fazla olduğu ülkeden gelse bile, sahtekârlığın da bir sınırı vardı. Bu sonuca şöyle varıldı… Deneye katılanlar doğrudan yalan söylememiş, zarı ilk attıklarında gelen sayıyı değil, iki atıştaki en yüksek sayıyı bildirmeyi tercih etmişlerdi. Bu da kabul edilme sınırındaki bir sahtekârlık sayılabilirdi!
   Uluslararası Şeffaflık Örgütü 1995 yılından beri Yolsuzluk Algı Endeksi Raporu yayınlıyor. Raporda konunun uzmanlarının görüşleri ve kamuoyu araştırmalarıyla, ülkelerdeki yolsuzluk algısı tespit edilip puanlanıyor. Bu puanlamada 0 yüksek dereceli yolsuzluk, 100 ise temiz anlamına geliyor.
   Türkiye 2016 yılı Yolsuzluk Algı Endeksi sıralamasında 9 basamak birden gerileyerek 41 puanla 176 ülke arasında 75. sırada yer aldı. AB ülkeleri ile karşılaştırıldığında son sıradaki Bulgaristan’la eşit puandayız! (Çalıyoruz ama çalışıyoruz!)
   Yolsuzluk toplumsal bir hastalık ve ahlaksızlık.
   Bu davranışı tetikleyen nedenler arasında yoksulluk ilk sırada yer alıyor. Yetersiz eğitim ve onun getirdiği cehalet, işsizlik, aç gözlülük, zayıf hükümetler ve uyuşturucu kaçakçılığı diğer etkenler olarak sıralanıyor.
   Vergi alma, sermaye piyasalarının denetimi ve kaynakların dağıtımını süreçlerini şeffaf şekilde yöneten ülkelerde yolsuzluk az oluyor. Bu ülkelerde basının görevini özgür bir biçimde yerine getirmesi, yüksek oranlı okur yazarlık, sivil toplum örgütlerinin güçlü olması da yolsuzluğu dizginleyen faktörler arasında sayılıyor.
   Tersini yapan ülkelerde (Türkiye de bunlardan biri mi!) yolsuzluk ve yağma herkesin bildiği sır olarak varlığını sürdürüyor.
   Bilim insanları Schultz ve Gacher’ın çarpıcı tespitleriyle bitireyim:
   “Ahlaki değerlerin göz ardı edildiği ülke vatandaşları, giderek dürüstlükten taviz veriyor ve bundan da rahatsızlık duymuyorlar!”
   Bizler rahat olanlardan mıyız, yoksa rahatsızlık duyanlardan mı?
  

 


Bu yazı toplam 1 defa okundu.
UYARI: Sitemizde yayınlanan yazarlara ait yazılar, yazarların görüşüdür ve yazarları sorumludur. SAKARYA YENİHABER GAZETESİ sorumlu değildir. Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Yorumda yasal sorumluluk yorum yapan kişiye aittir ve SAKARYA YENİHABER GAZETESİ sorumlu değildir. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında yorum gönderen muhataplarına dava açılabilmektedir. Yorum şikayet konusu olduğunda ,yazılı talep halinde adli makamlara bu yorumların IP adresleri verilmektedir.

Arşivde Tarihe Göre Arama Yap

Arşivde Ara

Site İçi Arama


 


 


 

 


 




 



 

Anket Sorusu Diğer Anketler

SAKARYA'NIN EN BÜYÜK SORUNU NEDİR?

PUAN DURUMU


altın


SAKARYADA HALI YIKAMA SAKARYA HABERLERİ Sakarya'da Kiralık VinçSakarya OtelleriSakarya OtelSAKARYA HALI YIKAMASAKARYA DÜĞÜN SALONLARIİZMİR YOGA