20 Ağustos 2018

Cihan ERSÖZ14 Mayıs 2018 , Pazartesi

Cihan ERSÖZ

Soytarı ve dalkavuk

 Zaman zaman bazılarına yalaka, soytarı, dalkavuk, şakşakçı gibi sözcükler yakıştırırız.
   Genelde bunların anlam bakımından birbirine çok yakın olduğu sanılır. Merak edip Google Teyze’ye danıştım; ilgisi yok!
   Örneğin soytarı, öyle bir karakter değil. Ulaştığım kaynak bu yanlış anlamada asıl sorunun soytarılığa ihanetten kaynaklanmış olacağına dikkat çekiyor. (*)
   Soytarı, sahte fallus takarak gülünç ve müstehcen oyunlar oynayan kişiler için kullanılan Arapça “sa’tir”den geliyor. Osmanlıcaya “taklitçi, maskara” olarak çevirmiş.
   Avrupa’da soytarı makbul kişiydi, eğitimliydi. Kralı eğlendirmek, keyiflendirmek gibi görevlerinin yanı sıra, kralın her gittiği yere giden, yanından asla ayrılmayan, yatak odasına dahi giren ve düzenle kaos arasındaki çizgide görev yapan biriydi. Kimsenin konuşamayacağı şeyleri kralın, hükümdarın, derebeyinin yüzüne anca bir soytarı söyleyebilirdi.
   Britanya Krallığı’nda Jester (soytarı) kralın dar kabinesinin imtiyazlı üyesiydi.
   Etrafı güvensiz insanlarla çevrili krallar, kendilerine doğruyu söyleyebilsin diye yakınında mutlaka bir soytarı bulundururdu.
   Tabi her şeyin bir sınırı olmalıydı. Soytarının becerisi, krala, rahatsız edici gerçeği, mizahi bir tarzda onu rencide etmeden, küçük düşürmeden söyleyebilmekti. Bunu da dans, kıyafet ve mimikleriyle komikçe dile getirirdi.
   Etraflarında doğruyu konuşan tek insan olmaması belki de soytarı ile krallar arasında sıra dışı bir ahbaplık yaşanmasının da temel nedeniydi. Sert kişiliğiyle bilinen İngiliz Kralı 8. Henry’nin, kendisine herkesin ortasında ‘Harry’ diye hitap eden efsane soytarı Will Somers ile ahbaplığı meşhurdur. Somers, kralın önünde eğilmez, konuşmaya başlamadan önce ‘yüce majesteleri’ gibi hitapları asla kullanmaz ve lafını asla esirgemezdi.
   Tabii ki gerçeği duymak her kral ve derebeyin kaldırabileceği bir şey değil. Bir noktadan sonra hayatını kurtarmak için kaçıp kayıplara karışmak zorunda kalan soytarılar da oldu, kellesi vurulan da…
   Osmanlı’da soytarı geleneğini Yıldırım Bayezid başlattı. Soytarılar daha çok Araplar'dan, Habeşliler'den seçilirler veya esir pazarlarından satın alınarak saraya hediye olarak gönderilirlerdi.  Soytarının cücesi, kamburu ve hadımı makbuldü.  
   Soytarılar marifetli olmalıydı. Padişahı sinirli olduğu zamanlarda güldürmeleri, yeri geldiğinde de anlattıklarıyla ve yaptıklarıyla düşünmeye sevk etmeleri gerekiyordu.
   Cukkacı saray soytarıları da oldu. Üçüncü Murad'ın soytarıları Cüce Nasuh ile cüce Cuhud, saraydan dışarıya pek çıkmayan padişahı avuçlarının içine almışlar ve tayinlerde bile etkili olmuşlardı.  Her ikisinin yasadışı yollardan biriktirdikleri büyük miktarda servetleri oldu. Foyaları anlaşılıp hapsi boyladıklarında, onlarla işbirliği yapan binlerce devlet görevlisi işinden olmuştu.
   Kral ve padişahların etraflarında sadece soytarılar değil, dalkavuk ve şakşakçılar da vardı. Şakşakçı, hükümdar ne derse desin, hatta bir dakika önce söylediğinin tam tersini söylesin, mutlaka alkışlar ve derhal bu sözü destekleyecek bir tanım geliştirmeye çalışırdı.
   Sarıksız kavuk anlamına gelen ‘dalkavuk’ adından anlaşılacağı gibi soytarının aksine bilgelikten uzaktı ve haysiyetsizdi. Doğru ve eğri ile değil, padişahı kararında veya düşüncelerinde tatmin edip eğlendirmek ve böylece maddi çıkar elde etmeyle ilgilenirdi.
   Günümüzde dalkavukluk hala geçer akçe… Soytarılığın ise danışmanlığa evirildiği iddia edilmekte!
   (*)Cemal Tunçdemir-Amerika Bülteni


Bu yazı toplam 1 defa okundu.
UYARI: Sitemizde yayınlanan yazarlara ait yazılar, yazarların görüşüdür ve yazarları sorumludur. SAKARYA YENİHABER GAZETESİ sorumlu değildir. Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Yorumda yasal sorumluluk yorum yapan kişiye aittir ve SAKARYA YENİHABER GAZETESİ sorumlu değildir. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında yorum gönderen muhataplarına dava açılabilmektedir. Yorum şikayet konusu olduğunda ,yazılı talep halinde adli makamlara bu yorumların IP adresleri verilmektedir.

GAZETE SAYFALARI

GAZETE ARŞİVİ

Arşivde Tarihe Göre Arama Yap

Arşivde Ara


 

 


 

 



 



Site İçi Arama


 

 

 

 

 

 

Anket Sorusu Diğer Anketler

MİLLETVEKİLLERİNDEN EN ÇOK HANGİSİNİN PERFORMANSINDAN MEMNUNSUNUZ?


altın


SAKARYADA HALI YIKAMA Sakarya'da Kiralık VinçSakarya OtelleriSakarya OtelSAKARYA HALI YIKAMASAKARYA DÜĞÜN SALONLARI