Siz benim yerimde olsanız ne yapardınız? - I

Toplumlar ahlaki ilkelerle mi yoksa hukuki yasalarla mı yönetilir? Adalet nedir: yasalarda yazılı olan mı, toplumun fiilen geçerli sayıp uyduğu kurallar mı, her şeyin hakça yürüdüğü koşullarda, yasalarda yazılı olup olmadığına bakılmaksızın geçerli sayılması ve uyulması gerekli olan evrensel ilkeler mi? Ölüler için bir adaletten bahsedebilir miyiz? Onların hakkını kim savunabilir? Aileden ve toplumdan öğrenilen ahlak dediğimiz şey fiiliyatla karşılaşıldığında bir toz bulutu gibi kaybolup gider mi? Bireysel veya kolektif suç nedir? Kimleri kapsar? Toplumun belli özelliklerine, konjonktürel durumlara özgü olarak değişir mi? Suç her çağda ve her toplumda var mıdır? Kolektif olmasına rağmen suç bireyselleştirilebilir mi ya da tam tersinden bireysel olan suç kolektif kılınabilir mi? Kolektif bir suç söz konusuyken özgür irade bir işe yarar mı? Geçmişte işlendiği kabul edilen suçlar bir sonraki kuşakların sırtına yük olarak kalır mı? Bir toplum geçmişiyle nasıl hesaplaşabilir?

Tüm bu soruları soruşturan bir yapıttan söz etmek istiyorum. Alman yazar Beinhard Schling’in Okuyucu adlı romanı. Kitap ikinci dünya savaşı esnasında üçüncü Reich yani Nazi döneminde gerçekleşen Yahudi soykırımını anlatıp nasyonal-sosyalist geçmişle hesaplaşma yollarını irdeliyor. Schling 1995’te bu kitabı yayımlamış. Roman aslında Yahudi soykırımını gündelik hayatın içinden ilginç bir temayla hem somutluyor hem de dönemin gelişmeleri ile yüzleşmeyi deniyor. Roman bireylerdeki utanç, suçluluk duygusu, öfke, özgür irade ve uyuşmuşluk gibi kavramları sorguluyor, evrensel bir ahlak açısından tartışıyor.

Romanın kahramanı Michael Berg. Berg on beş yaşından itibaren yaşam öyküsünü anlatmaya başlıyor. 1958 yılının ekim ayında sarılıktır ve sürekli kusmaktadır. Romanın kusma eylemiyle başlaması oldukça manidardır. Çünkü mide bulantısı ve kusma aslında suçluluk duygusunun, bunun karşısında duyulan çaresizlik ve öfkenin sembolüdür. Bu kanımı J.P. Sartre’ın sözleri ile desteklemek isterim: “Biz istediğimiz şeyi yapmıyoruz ve buna rağmen kim olduğumuzdan sorumluyuz, bu bir gerçektir. Her şey boştur; bu bahçe bu şehir ve ben. Eğer siz birden bire bunun farkına varırsanız, o sizi hasta yapar. Her şey rüzgâr gibi alıp götürür sizi. Baş dönmesi, mide bulantısı budur işte.”

Berg okul çıkışı yaptığı yürüyüşte bir binanın duvarına kusar. Berg kusarken yalnız değildir. Berg’i yalnız bırakmayan diğer kahraman otuz altı yaşındaki Hanna Schmitz’dir. Schmitz Berg’in davranışının sonuçlarını telafi eden, kusmuğunu temizleyen ve adeta Berg’in başka bir manada ruh ikizi olacak olan birisidir.

Schmitz Berlin’deki bir fabrikada kendisine teklif edilen ustabaşılık görevini reddeder ve 1943’te, üstelik gönüllü olarak Nazi örgütüne katılır. 1944’de Auschwitz’te, 1944-1945 kışına kadar da Krakov yakınlarındaki küçük bir kampta görev yapar, daha sonra ise mahkumlarla birlikte batıya doğru yola çıkarak görevini tamamlar.

Schmitz “oğlancık” diye hitap ettiği Berg’in kusmuklu yüzünü yıkadıktan sonra Berg’i evine bırakır. Berg doktorun tavsiyesiyle üç ay evden çıkamaz, yatar. İyileşince de annesinin isteğiyle teşekkür etmek için Schmitz’in evine gider. Berg ve Schmitz’in ilişkisi de bu ziyaretten itibaren şekillenmeye başlar. Schmitz her buluşmalarında Berg’i yıkar, birlikte duş alırlar, sonra sevişirler ve bir süre yan yana yatarlar. Schmitz’in temizliğe aşırı düşkünlüğü dikkat çekicidir.

Berg zamanla “yakışıksız” rüyalar görmeye başlar ve ilk sorgulamaları da böylece başlamış olur. Cinsel arzusunu tuhaf bir ahlaki mantıkla göreve dönüştürür ve vicdanını susturur. Berg yıllar sonra Schmitz ile ilişkisine baktığında şunu fark eder: İnsan istediği kadar düşünceli ve kararlı hareket etmek istesin, yine de isteğinden bağımsız hareket edebilir.

İlişkileri boyunca Berg Hanna’ya kitap okur, adeta ayinsel bir tadı vardır kitap okumanın. Berg Schmitz’e Alman aşk romanları okur. Schmitz hikayeyi dikkatle dinler, kadın karakterlerin aptallıklarından dolayı onları küçümser, bazen onlara sinirlenir. Ne var ki Tolstoy’un Savaş ve Barış’ını dinlediğinde karakterleri yargılamaz artık. Bu okumaların Schmitz üzerindeki etkisi bazı gerçekliği kabullenmeyi öğrenmek olmuştur. İlişkide önceleri Schmitz iktidarı elinde tutarken zaman içinde Berg bunu ele alır, hatta bisikletle yaptıkları bir seyahat sonrasında artık birbirlerine sahip olmaktan vazgeçmeyi öğrenirler.

“Onu ağlarken görmüştüm; arada bir ağlayabilen bir Hanna, hep güçlü olan bir Hanna’dan daha yakındı bana.” diye düşünür Berg. Berg’in gözlerinde Hanna dingin, dış dünyayı unutmuş gibi görünen, sezgileri tam anlamıyla işlemeyen bir kadındır. Sanki Hanna başkasının hayatı gibi kendi hayatını yaşar. Hanna bu haliyle bir yandan kolektif suç esnasındaki özgür irade ve bireysellik kavramını sorgulatır, bir yandan da bunun tam tersi olarak “uyuşmuş” kitleleri temsil eder.

Aslında Hanna’nın her zaman bir okuyucuya ihtiyacı olmuştur. Çünkü okuma yazma bilmez. Hatta yıllar önce çalıştığı yerde terfi ettirildiğinde sırf okuma yazma bilmemesinin verdiği utancı kapatmak için işi bırakır ve SS’lere katılır. Aynı şey biletçi olarak çalıştığı tramvayda başına gelince Berg’e hoşça kal bile demeden kayıplara karışır. (Devamı haftaya)

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Adem Sarı - Mesaj Gönder

#

göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Sakarya Yenihaber Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Sakarya Yenihaber Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Sakarya Yenihaber Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Sakarya Yenihaber Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.

24

Mamut Ünlü - Kafayı sıfıra vurdurur nazi marşı söylerdim

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 27 Eylül 00:35
23

Kara Mustafa Paşa - Blogger Safiye hanımdan "Domuz Çorbası" tarifi alıp, o çorbayı yapıp Silivri'ye Canan'a gönderirdim

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 18 Haziran 18:57
22

Malçokoglu - Yüzerek Atina'ya gider şanlı hilal'imizi oraya dikerdim

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 03 Haziran 16:04
21

Tiyamo - Uçağa binip havadayken kapıyı açıp aşağı atlardım

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 28 Nisan 16:22
19

Juneyt Tarkin - Yapardınız ne olsaydınız yerimde benim siz?

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 16 Şubat 23:31
18

Ali nazik - Ukrayna kazalarının şarkısı olan Wenn we ar e at War şarkıyı ayık kafayla dinlerdim..

Yanıtla . 1Beğen . 0Beğenme 11 Şubat 09:52
16

Sehsuvaroglu - Mert pırıldar'dan yaşlılık terapisi alırdım

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 27 Ocak 21:13
14

Mezarı Şerif - Kabil'e gidip Taliban cumhuriyetinde yaşardım

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 08 Ocak 03:15
12

Sessiz Gemi - Uzun bir dünya seyahatine çıkıp bir daha geri dönmezdim

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 28 Aralık 12:23
11

Adolf Hitler - Rusya'ya kış mevsiminde değil yaz mevsiminde saldirirdim..

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 27 Aralık 18:51
09

Cıva İsmail - Cukkali ametin videolarini izleyip gülerdim

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 09 Aralık 00:57
08

Niyat Doğan - Seda sayani takip eder bastığı toprağı öperdim...

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 05 Aralık 01:42
06

Gobbels - Şimdiden lokma dağıttırıp kendi mevlit'i mi okuttururdum..

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 14 Mayıs 06:40
05

Bayram - Tüm paramı ve gayrimenkullerimi fakirlere bağışlardım şimdiden..

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 09 Mayıs 13:34
02

La Edri - Tüm emekliler gibi torun gezdirip kaza namazlarımı kılıp mezar yerimi kazdırıp mezar taşımı yazdırırdım gazeteyi bırakırdım

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 25 Nisan 06:02


Anket Sizce Sakarya'daki en başarılı belediye hangisi?
Tüm anketler