Tarihte Bugün - 16 Aralık

Fazlı Köksal, gazetemizin için hazırladığı "Tarihte Bugün" köşesinde 16 Aralık'ta yaşanan dikkat çeken olayları aktarırken; Türk Bilim tarihinin önemli isimlerinden gök bilimci, matematikçi ve kelâm âlimi olan Ali Kuşçu'nun da hayatını anlattı

Tarihte Bugün - 16 Aralık

16 Aralık
1474 - Gök bilimci, matematikçi ve Kelamcı Ali Kuşçu vefat etti
1727 - Sait Mehmet Çelebi ile İbrahim Müteferrika’nın İstanbul’da kurduğu ilk Türk matbaasında Osmanlı Devletinde ilk kitap (Vankulu Lugati) basıldı.
1876 - II. Abdülhamit'in Cuma selamlığına arabayla gitmesinden sonra, Padişahların törene saltanat arabalarıyla katılmaları gelenek haline geldi.
1902 - Türkistan'da 6,4 şiddetinde deprem; yaklaşık 4500 kişi yaşamını yitirdi.
1917 - Atatürk’e, o güne kadarki üstün başarıları nedeniyle “Birinci Rütbe’den Kılıçlı Mecidî Nisanı” verildi.
1918 - Padişah ve Dışişleri Bakanı adına İngiliz Karadeniz Orduları Kumandanı Milne'i ziyaret eden Dr. Sami, İngiliz Genel Karargâhı’nda yalvardı. Medine'de ve başka yerlerde Müslümanlara uygulanan "aydın" yönetimin Türkiye'ye de sağlanmasını istedi. Milne, hükümetine gönderdiği raporda şunları bildirdi: Padişah, barışı beklersek geç kalabileceğimizi söyleyerek İngiltere'nin Türkiye'deki idareyi mümkün olan çabuklukla ele almasını istedi. İç kısımlara İngiliz kontrol subaylarının gönderilmesini rica ediyor.
1918 - Hükümet, Ermeni tehcir sanıkları için ilk divanıharbi kurdu. Başkanlığına Mahmut Hayret Paşa atandı.
1920 - 14 Aralık'ta Rıza Nur'un Moskova'ya gitmesiyle boşalan Eğitim Bakanlığı'na 132 oyun 66'sını alan Hamdullah Suphi Bey seçildi.
1920 - Çin'in kuzeybatısındaki Guangzhou eyaletinde 8,6 büyüklüğünde deprem; 200 bin kişi öldü.
1921 - Meclis'in gizli oturumunda görevden alınan Amasya'daki Merkez Ordusu Kumandanı Nurettin Paşa'nın yargılanma taleplerine Mustafa Kemal karşı çıktı.
1925 - Cemiyet-i Akvam, daha önce saptanan "Brüksel hattını", Türk-Irak sürekli sınırı olarak kabul etti. Bu karara göre, Musul Irak'a verildi.
1932 - Samsun-Sivas demiryolu hattı işletmeye açıldı.
1946 - İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı, Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi, Türkiye Sosyalist Partisi, İstanbul İşçi Sendikalar Birliği ve İstanbul İşçi Kulübü’nü kapattı. Ayrıca, Yığın, Noror, Gün, Ses, Sendika, Dost dergi ve gazeteleri yasaklandı. Yarın gazetesi ve Büyük Doğu dergisinin yayımı 4 ay süreyle durduruldu.
1946 - Sosyolog ve düşünür Ümit Meriç doğdu.
1956 - Basın Yayın Genel Müdürlüğü, Cumhurbaşkanlığı Katipliği yapan, mizah yazarı, romancı, gazeteci Ercüment Ekrem Talu, 68 yaşında İstanbul'da öldü.
1968 – Türk Haberler Ajansı kuruldu
1969 - İstanbul Boğaz Köprüsü, 303 milyar liraya ihale edildi.
1977 - Dünya Kadınlar Günü: Birleşmiş Milletler Örgütü, 8 Mart'ın Dünya Kadınlar Günü olarak kutlanmasını kararlaştırdı.
1986 – UNİCEF Kuruluşunun 40. Yılında çocuk hastalıkları ile mücadelede Türkiye’yi örnek ülke gösterdi.
1986 - Türkiye'ye iltica eden Bulgaristan Türkü halterci Naim Süleymanoğlu Taksim'de karşılandı.
1990 - Osman Hamdi Bey'in "Kaplumbağa Terbiyecisi" adlı tablosu rekor fiyatla satıldı: 1 milyar 750 milyon lira.
1991 - Kazakistan, Sovyetler Birliği'nden ayrılarak bağımsızlığını ilan etti.
1996 - Körfez krizinden (1990) beri kapalı olan Kerkük-Yumurtalık Petrol boru hattı, Başbakan Erbakan tarafından resmen açıldı.
2014 - Pakistan'ın Peşaver kentinde Pakistan Talibanı mensupları, bir okula baskın düzenleyerek öğrenci ve öğretmenlerden oluşan 148 kişiyi katletti. Baskında 142 kişi yaralandı.

Günün Portresi
Ali Kuşçu

Türk Bilim tarihinin yıldızlarından gök bilimci, matematikçi ve kelâm âlimi olan Ali Kuşçu, 1403'te Semerkant’ta doğdu. 
Babası Muhammed, Timur İmparatorluğu Sultanı ve astronomu Uluğ Bey'in doğancıbaşı olduğu için ailesi "Kuşçu" lakabıyla tanındı. Küçük yaştan itibaren matematik ve astronomiye ilgi duyan Ali Kuşçu, Bursalı Kadızâde Rûmî, Gıyaseddin Cemşid ve Muînuddîn Kâşî’den Matematik ve astronomi dersi aldı. Daha sonra bilgisini arttırmak için Kirman'a gitti. Burada Hall-ü Eşkâl-i Kamer (Ay Safhalarının Açıklanması) adlı risale ile Şerh-i Tecrîd adlı eserini yazdı. Ali Kuşçu, Semerkant ve Kirman'da eğitimini tamamladıktan sonra Uluğ Bey'e yardımcı ve onun rasathanesine müdür oldu. İlmini ilerletmesi için Uluğ Bey tarafından Çin’e gönderilmiş, dönüşünde dünyanın yüzölçümünü ayrıca meridyenleri hesap etmiştir.
Hacca gitmek amacıyla Tebriz’e uğradı. Orada Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan kendisine büyük yakınlık gösterdi. Uzun Hasan ondan Osmanlı Devleti ile yürütülen barış görüşmelerinde yardımını istedi. Ali Kuşçu, Uzun Hasan'ın elçisi olarak İstanbul’a geldi. Bu görevi sırasında onu tanıyan, bilgisine ve ilmi derinliğine hayran olan Fatih Sultan Mehmet onu İstanbul'a davet etti. Ali Kuşçu görevini tamamlayıp Tebriz’e döndükten sonra Fatih’in teklifini kabul etti. Osmanlı - Akkoyunlu sınırından İstanbul’a kadar uğradığı her yerde büyük törenlerle karşılanan,  Ali Kuşçu, Ayasofya medresesine müderris oldu. Bu atama İstanbul’da astronomi ve matematik alanındaki çalışmalara canlılık getirdi.
16 Aralık 1474 tarihinde 71 yaşındayken İstanbul'da vefat etti. Mezarı Eyüp Sultan türbesi etrafındaki hazirededir.
Yetiştirdiği talebeler arasında torunu Mîrim Çelebi ile Molla Lutfî meşhurdur. 
Eserlerinden Bazıları
Risale-i fi'l Hey'e (astronomi)
Şerh-i Tici Uluğ Bey (astronomi)
Risale-i fi'l Fethiye (astronomi, Risale-i fi'l Hey'e adlı eserinin Arapçasıdır)
Risale fi'l Muhammediye (matematik, cebir ve hesap)
Unkud-üz-Zevahir fi Man-ül-Cevahir]] (Günümüz Türkçesi: Mücevherlerin Dizilmesinde Görülen Salkım)
Et-Tezkire fî Âlâti'r-RuhâniyyeTakiyyuddîn Râsid bu eserden söz eder.
El-‘Unkûdu’z-Zevâhir fî Nazmi’l-Cevâhir: (Arapça sarf ilmi konusunda kaleme aldığı bir giriş ve üç bölümden oluşan bir eserdir.)
 

Sakarya Yenihaber

banner3
YORUM EKLE