Tarihte Bugün - 2 Aralık: Atatürk'e sivil darbe girişimi...

Fazlı Köksal, gazetemiz için hazırladığı "Tarihte Bugün" köşesinde 2 Aralık'ta yaşanan dikkat çeken olayları aktarırken; 1922 yılında Atatürk’ün Milletvekili olmasını engellemek için TBMM'ye yasa tasarısı verilmesini anlattı

Tarihte Bugün - 2 Aralık: Atatürk'e sivil darbe girişimi...

2 Aralık
1294 – Ketboğa Melikü’l-Âdil unvanıyla Memluk sultanı oldu..
1828 – Osmanlı toprakları üzerinde çıkarılan ilk Türkçe gazete olan Mehmet Ali Paşa tarafından çıkarılan Türkçe-Arapça gazete Vekāyi-i Mısriyye’nin ilk sayısı yayımlandı.
1873 - Türkiye'nin ilk borsası sayılan Dersaadet Tahvilat Borsası açıldı.
1876 - Türk Tarih Kurumu’nun kurucu üyesi ve Türkçülük akımının temsilcilerinden yazar ve siyaset adamı Yusuf Akçura doğdu
1884 – Yahya Kemal Beyatlı Üsküp’te doğdu
1888 – Şair, romancı, gazeteci ve devlet adamı Namık Kemal vefat etti..
1918 - Ermenistan, Osmanlı Devletinden bağımsızlığını ilan etti.
1918 - Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Mehmed Talat Paşa tarafından Edirne'de kuruldu. Türk Ulusal Hareketi yanlısı olan cemiyet, Talat Paşa'nın da üyesi bulunduğu Teşkilât-ı Mahsusa tarafından desteklenmiştir.
1920 - Türkiye ile Ermenistan arasında Gümrü Antlaşması imzalandı. Kars Ermenistan'dan alındı.
1920 - Ankara Hükümeti, Kafkasya'da bir anti-Sovyet blok kurmak için İtilaf Devletleri'yle işbirliği yaptığı konusundaki söylentileri yalanladı.
1920 - Berlin'de bulunan Talat Paşa'nın İsviçre'de oturmakta olan Cavit Bey'e bugün yazdığı mektuba göre İngiliz Elçiliği'nden bir subay, Talat Paşa ile iki kez buluşarak ağzını yokladı. Yurtta yeniden iktidara getirilirlerse düzeni sağlayıp sağlamayacaklarını, ufak tefek bazı değişiklikler karşılığında barış anlaşmasının imzalanması için Mustafa Kemal üzerinde etkisi olup olmadığını sordu. Talat Paşa daha yetkili biriyle görüşmek istediğini bildirdi.
1921- Hükümet, Yahya Kahya ve adamlarının askeri mahkeme yerine sivil mahkemede yargılanmalarına karar verdi. Yahya'nın 9 adamı Sarıkamış'ta tutuklu bulunuyor.
1921- Kıştan önce Yunanlılara karşı girişilmesi düşünülen saldın hazırlığı devam ediyor. İkinci Ordu Karargahı Bolvadin'e, buradaki Birinci Ordu Karargahı da Çay'a alındı.
1922 - 3 milletvekili, milletvekili seçilebilmek için Türkiye’nin o günkü sınırları içinde doğmak, ya da, başka yerden gelinmişse, 5 yıl sürekli olarak seçilinen yerde ikamet etmek şartı koyan bir yasa tasarısını TBMM’ye sundular. Tasarının amacı Mustafa Kemal’in önünü kesmekti
1924 - Türk Ocağı’na Menâfi’-i Umûmiye’ye Hâdim Dernek statüsü verildi
1926 - Kuruluş yıllarında Cumhuriyet düşüncesinin sesi olarak yayımlanan fikir ve edebiyat dergisi yayımlanmaya başladı. Sahibi ve kurucusu iaşr Mehmet Emin Yuradkul’du.
1928 - Celâl Sahir Erozan'ın hazırladığı "İmla Lügatı" yayımlandı.
1940 - Kağıt sıkıntısı nedeniyle gazetelerin sayfa sayısına kısıtlama getirildi.
1955- Menderes’in yakın arkadaşı Mükerrem Sarol, “Partide nifak çıkarıcı, tesanüdü bozucu hareketlerde bulunmakla” itham edilerek haysiyet divanına verildi. Bu olay parti içinde Menderes’e bir gözdağı idi
1963 – CKMP ve YTP Hükümetten çekilince Koalisyon hükümetinin başbakanı İsmet İnönü istifa etti.
1949 - Yunanistan'dan gelen bir tiyatro topluluğu, İstanbul'da Cevat Fehmi Başkut'un Paydos adlı oyununu sahneledi.
1956 - Ankara'nın 120 km kuzeydoğusunda yer alan Sarıyar Barajı açıldı.
1963 - Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon'da açıldı.
1965 - Ankara'da hava kirliliği tehlikeli boyutlarda: Bilim çevreleri Ankara'da 20 yıl yaşayan birinin kanser riskinin çok yüksek olduğunu açıkladı.
1974 - Keban ve Gökçekaya Hidroelektrik Santralleriyle, Seyitömer Termik Santrali'nin üç ünitesinin birden aynı anda arızalanması üzerine, tüm Türkiye'de her gün 1,5 saatlik elektrik kısıtlamasına başlandı.
1981 - İstanbul Teknik Üniversitesi'nden 450 öğretim üyesi Yükseköğretim Kanunu'na karşı açıklama yaptı.
1994 – Edebiyat tarihçisi, eleştirmen, dil araştırmacısı ve şair Orhan Şaik Gökyay vefat ettiç
2002 - Yüksek Seçim Kurulu (YSK), 3 Kasım 2002’de Siirt’te yapılan milletvekili seçimini iptal etti. Seçim işlemlerindeki eksikliğin seçim sonuçlarında etkili olduğu sonucuna varan YSK, Siirt’teki seçimin yenilenmesine oy birliğiyle karar verdi.
2003 - Yargıtay 11. Ceza Dairesi, kayıp trilyon davasında kapatılan Refah Partisi'nin Genel Başkanı Necmettin Erbakan'a, "özel belgede sahtecilik" suçundan verilen, 2 yıl 4 ay hapis cezasını oy birliğiyle onayladı.
2015 - Rusya, Irak ve Şam İslam Devleti'nin petrol üretimi sonucu üretilen petrolün Türkiye tarafından satın alındığını açıkladı. Açıklamada ayrıca Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ailesinin de bu ticaretin içinde olduğunu da bildirildi.

Günün Olayı
Atatürk’ün Milletvekili Olmasını Engellemek İçin Yasa Tasarısı Verilmesi

2 Aralık 1922 Günü Milletvekili Seçim Kanununu değiştirilmesine ilişkin Erzurum Mebusu Süleyman Necati (Güneri) , Mersin Mebusu Salâhaddin (Köseoğlu) ve Canik Mebusu Emin (Mehmet Geveci) tarafından verilen  kanun teklifi TBMM gündemine gelmiştir.
Her üçü de Mustafa Kemal’e muhalif olan ikinci gruba üye bu milletvekillerince hazırlanan teklif bugünün Türkçesiyle şöyledir: ‘Büyük Millet Meclisi'ne üye olabilmek için, Türkiye'nin bugünkü sınırları içindeki yerler halkından olmak veya kendi seçim bölgesi içinde yerleşmiş bulunmak şarttır. Ondan sonra göçmen olarak gelenlerin milletvekili olabilmeleri için, yerleştikleri yerde beş yıl ikamet etmeleri gerekir.”


Bu tasarının açıkça Mustafa Kemal Paşa’yı hedef aldığı açıktır. Çünkü Mustafa Kemal’in doğduğu Selanik o tarihteki hudutlar dışındadır… O dönemde hiçbir askerin de savaş şartları  nedeniyle beş yıl süreyle 1922’deki hudutlarımızda ikamet etmiş olması mümkün değildir.


Mustafa Kemal süz alarak özetle şunları söyler;
“Efendim! Bu kanun teklifi, doğrudan doğruya benim şahsımı vatandaşlık haklarından iskat etmek maksadına yöneliktir. Maalesef, doğum yerim bugünkü milli sınırlarımız dışında kalmıştır. Fakat bu böyle ise bunda benim asla bir kasıt ve kabahatim yoktur. Bunun sebebi, bütün memleketimizi milletimizi yok etmek isteyen düşmanların kısmen engellenememiş olmasıdır. Eğer düşmanlar tamamen başarılı olmuş olsalardı, Allah korusun, bu teklife imza atanların bile memleketleri sınır dışında kalabilirdi. Bundan başka, bu teklifin talep ettiği diğer bir şarta sahip bulunmuyorsam, yani 5 yıl devamlı bir seçim bölgesinde ikamet edememişsem, o da bu vatana ifa ettiğim hizmetler yüzündendir. 
Eğer bu maddenin istediği şartı yerine getirmeye çalışsaydım, İstanbul’u kazandırmaktan ibaret olan Arıburnu ve Anafartalar’daki savunmayı yapmamam gerekirdi. Eğer ben bir yerde 5 yıl oturmaya bağlı olsaydım Bitlis ve Muş’u aldıktan sonra Diyarbakır yönünde yayılan düşmanın karşısına çıkmamam, sadece Bitlis ve Muş’u kurtarmaktan ibaret olan vazifemi yapmam gerekirdi. Bu efendilerin istediği şartları kazanmak isteseydim Suriye’yi tahliye eden orduların enkazından Halep’te bir ordu kurarak düşmana karşı savunma yapmamam ve bugün milli sınırlarımız dediğimiz sınırı fiilen tespit etmemem gerekirdi... Sonraki çalışmalarım hepinizin malumudur. Hiç bir yerde 5 yıl oturamayacak kadar mesai sarf etmiş bulunuyorum. Ben zannediyorum ki, bu hizmetlerimden dolayı milletimin muhabbetine ve teveccühüne mazhar oldum. Belki bütün İslam dünyasının sevgi ve saygısına sahibim. Bundan dolayı, bu sevgiye karşılık vatandaşlık haklarımdan atılmaya maruz kalacağımı asla hatıra getirmezdim. 
Tahmin ediyordum ki, düşmanlar bana suikast etmek suretiyle ve memleketimdeki hizmetimden beni uzaklaştırmaya çalışacaklardı. Fakat hiç bir zaman hatıra ve hayale getiremezdim ki, yüce Meclis’te, velev ki 3 kişi olsun aynı zihniyette bulunabilsin. Bundan dolayı ben anlamak istiyorum... Buraya imzasını atmış olan efendilere söylüyorum. Bilmek istiyorum ki, bu efendiler seçim bölgelerinin ciddi olarak fikir ve hislerinin sözcüsü müdürler? Yine efendilere söylüyorum, mebus olmak itibarıyla bir sıfata sahip bulunuyorlar. 
Bunun için demek istiyorum ki, millet bu efendilerle hemfikir midir? Efendiler! Beni vatandaşlık haklarından atmak yetkisi bu efendilere nereden verilmiştir? Bu kürsüden resmen yüce topluluğunuza ve bu efendilerin seçim bölgeleri halkına ve bütün millete soruyor ve cevap istiyorum! Benim müstesna olduğuma dair bir kanun yoktur.” 


Mustafa Kemal Paşa’nın bu konuşmasıyla, art niyetle hazırlanmış olan bu kanun teklifinin yasalaşmasını önler…


Mustafa Kemal’in konuşmasından sonra söz alan teklif sahipleri ve ikinci grubun lideri Erzurum Milletvekili Hüseyin Avni (Ulaş) Bey, hedefin kesinlikle Mustafa Kemal olmadığını, onun milletin kurtarıcısı olduğunu, onun hakkında öyle bir düşüncelerinin olmadığını, hüsnüniyetle hazırlanan, TBMM’ne Türk olmayan vekillerin girmesini engellemek bir yasa olduğunu iddia ederler. Teklif metni ile hiç alakası olmayan, vekillerin milliyetçilik duygularını okşayan cümlelerle tekliflerini savunmaya çalışırlar. 


Hüseyin Avni Bey konuşmasında her ne kadar Atatürk’ten saygıyla bahsetse, onu övse de şu cümleleri de söylemekten çekinmez…“Kanun teklifleri usul dairesinde encümene gider, encümen kararını verir. Eğer Mustafa Kemal Paşa'yı meclis feda ederse o da feda edilsin. Söz meclisindir…”


Eğer teklif Atatürk’ün olmadığı bir oturumda görüşülseydi, ikinci grup üyelerinin kendilerinden beklenmeyecek ölçüdeki milliyetçi söylemleriyle TBMM üyelerini etkilemeleri işten bile değildi…
Eğer bu teklif kanunlaşsaydı yalnız Atatürk değil;


Kurtuluş savaşının önde gelen komutanları; Selanik Doğumlu Refet Bele, İşkodra Doğumlu Fahrettin Altay, Manastır Doğumlu Kazım Dirik, Priştine Doğumlu Cafet Tayyar Eğilmez, Selanik Doğumlu Nuri Conker, Yanya Doğumlu İzzettin Çalışlar, Makedonya doğumlu Kazım Özalp,
Atatürk’ün çocukluk arkadaşı Başbakanlarından Fethi Okyar, Şükrü Kaya,
Yeni Türkiye’yi oluştururken fikirlerinden yararlandığı Yusuf Akçura ve  Ahmet Ağaoğlu, 
Aralarında Tunalı Hilmi Bey, Ahmet Rüstem Bey, Cevat Abbas Bey gibi meclisin en parlak vekillerinin de bulunduğu 40 civarında milletvekili
Milletvekili seçilme şansını kaybedecekti…


Muhtemelen Cumhuriyet ilan edilemeyecek, emperyal ülkeler Türkiye’ye yumuşatılmış bir Sevr’i dayatacaklardı…
Özetle Atatürk 2 Aralık 1922 günü TBMM’de yaptığı konuşmayla demokratik görünümlü sivil bir darbeyi önlemiştir..

Sakarya Yenihaber

banner3
YORUM EKLE