Tarihte Bugün - 21 Ekim: Çapanoğlu Agah Efendi

Tarihte Bugün - 21 Ekim: Çapanoğlu Agah Efendi

21 Ekim
1854 - Kırım Savaşı'nın başlaması üzerine modern hemşireliğin kurucusu Florence Nightingale, 38 başka hemşireyle birlikte Üsküdar'daki Selimiye Kışlası'na gönderildi.
1860 - İlk özel siyasi gazete Tercümanı Ahval çıkmaya başladı. Sahibi Yozgatlı Çapanoğlu Agah Efendiydi.
1920 - Dördüncü Tevfik Paşa Hükümeti göreve başladı... Anadolu ile uzlaşılması ve bu yolla Ankara Hükümeti'ne Sevr Anlaşması'nın kabul ettirilmesi amacıyla İtilaf Devletleri tarafından işbaşına getirilen Tevfik Paşa, Kurtuluş Savaşı'nın sonuna kadar işbaşında kaldıktan sonra 4 Kasım 1922'de istifa edecek, böylece İstanbul Hükümeti de tarihe karışacaktır.
Ankara Bakanlar Kurulu, Moskova'da Bekir Sami Bey'e çektiği telde, Sovyetlerin, Doğu' da Ermenilere bir parça toprak verilmesi isteğinin kabul edilemeyeceğini, bu istekten vaz geçerlerse 24 Ağustos'ta parafe edilmiş anlaşmayı imzalamaya yetkili olduğunu bildirdi
Gizli oturumda bir soru önergesinin görüşülmesi sırasında ordunun çıplak olduğu belirtildi. Fevzi Paşa, kıştan önce bütün orduyu giydirmeyi umduklarını söyledi
Bozkır'a saldıran Delibaş İbrahim komutasındaki 500 kadar isyancı, DervişBey birliği tarafından püskürtüldü. İsyancılar 20 ölü verdileri
İngilizlere casusluk suçundan yargılanan Tevfik, Ankara İstiklal Mahkemesi'nin kararıyla asılarak idam edildi. Tevfik, 18 Temmuz'da Ankara'ya gelerek Hükümet'e silah satabileceğini söylemiş, kendisinden şüphelenildiği için 20 Temmuz'da tutuklanmıştı. Adapazarı bölgesinde İngilizler, İstanbul Hükümeti ve Yunanlılar hesabına çalışmalar yapmaktan sanık Karzak Süleyman Paşa da Eskişehir İstiklal Mahkemesi'nce idam edildi.
1921 - İngiliz Savaş Bakanı, Bakanlar Kurulu'na verdiği  raporda, Yunanlıların Türkleri mağlup etmelerinin çok zor olduğunu belirtti.
1945 - Fransa'da kadınlar, ilk kez oy kullanma hakkı elde etti.
1945 - Nüfus sayımı yapıldı. Türkiye nüfusunun 18.871.203 olduğu açıklandı. İstanbul il nüfusu ise 1.071.686.
1950 - Okullarda din dersi almak zorunluluğu kondu. Çocuklarını din derslerine sokmak istemeyen velilerden beyanname alınacak.
1966 –CHP Kongresi sona erdi. Partinin tarihinde bir dönüm noktası olarak Ortanın solu, partinin resmi politikası olarak kabul edildi ve Bülent Ecevit Partinin Genel Sekreterliğe seçildi…
1969 – Doğan Avcıoğlu, Milli Demokratik Devrim görüşünü savunan Devrim gazetesinin ilk sayısını çıkardı.
1972 - Profesör Mümtaz Soysal Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı'nca, Anayasaya Giriş adlı ders kitabında komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle tutuklandı.
1973 - Necmettin Erbakan Millî Selamet Partisi Genel Başkanı seçildi.
1981 - Atatürk Barajı'nın temeli, Devlet Başkanı Kenan Evren tarafından atıldı.
1984 - Afşin-Elbistan Termik Santrali açıldı.
1985 - Alman gazeteci ve yazar Günter Wallraff'ın Türk işçisi kimliğiyle yaşadıklarını anlattığı En Alttakiler (Ganz Unten) adlı eseri yayımlandı.
1987 - Türkiye'de montajı yapılan ilk savaş uçağı F-16 Savaşan Şahin resmî törenle uçuruldu.
1990 - Genel nüfus sayımı: Türkiye'nin nüfusu 56.473.035
1997 - Anadolu Ajansı, uydu ile kesintisiz haber yayınını, Başbakan Mesut Yılmaz'ın da katıldığı toplantı ile başlattı.
1998 - TBMM, NATO'nun genişlemesini onayladı. Böylece 16 ittifak üyesi ülkenin de onayı tamamlandı ve genişleme kesinlik kazandı.
1999 - Ahmet Taner Kışlalı bombalı bir suikastle öldürüldü.
1999 - Çeçenistan'ın başkenti Grozni'de kalabalık bir alışveriş merkezine yapılan roket saldırısında 110 kişi öldü, 400 kişi yaralandı.
2007 – Anayasa değişikliği referandumu yapıldı. Halk değişimi onadı. 
2007 - Saat 00:20 sıralarında, Irak'ın kuzeyinden Türkiye'ye sızan PKK mensupları tarafından, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Dağlıca'da konuşlu piyade taburunun emniyet unsuru olan bir bölüğe kalabalık bir grupla üç ayrı bölgeden silahlı saldırıda bulunuldu. Genelkurmay çıkan çatışmada 12 şehit, 16 yaralı verildiğini ve 32 PKK'lının da öldürüldüğünü açıkladı.

Günün Portresi
Agah Efendi

1832’de Yozgat’ta doğan Çapanzade Agâh Efendi, yedi yıl tıp öğrenimi gördü, ama Mekteb-i Tıbbiye’yi bitiremeden ayrıldı. Fransızca çevirmeni olarak Babıâli Tercüme Odası’nda çalışmaya başladı. 1852-54 arasında, Paris Elçisi Rıfat Paşa’nın sekreterliğini üstlendi. Yurda dönüşünde Şinasi ile tanıştı ve  21 Ekim 1860 Tarihinde “Tercüman-ı Ahval” gazetesini birlikte yayımlamaya başladılar. Altı ay sonra Şinasi’nin ayrılması üzerine gazeteyi tek başına çıkarmayı sürdürdü. Tercüman-ı Ahval bir haber gazetesi olmakla kalmayıp, ülkenin o dönemdeki birçok ekonomik ve toplumsal sorununu tartışmaya açtı. Halkın kolay anlayacağı bir dil kullanılmasına özen gösteren gazete eğitime de önem verdi. Eğitimdeki bozuklukları eleştirdi, çağdaş eğitim anlayışını savundu. Bu anlayışa uygun yayınları nedeniyle bir süre kapatıldı. Agâh Efendi’nin başyazarlığını yaptığı Tercüman-ı Ahval Türk basın tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Agâh Efendi, Tercüman-ı Ahvali yayınlarken 24.Ağustos.1861 tarihinde Posta Nazırlığı görevine getirildi. Göreve başlar başlamaz, 1840 yılından bu yana İngiltere’de kullanılan posta pullarının ülkemizde de kullanımı için gerekli çalışmaları başlattı. Böylece 1 Ocak 1863 günü ilk posta pulu çıkarılarak piyasaya verildi. Çıkarılan ilk pullarda Sultan Abdülaziz’in tuğrası vardı. Postalarda pul kullanılmaya başlanmasıyla, bir mektup atmak için mutlaka postaneye gitmek ve kalabalıkta sıra beklemek zorunluluğu ortadan kalkmış, posta memurları da normal mektuplar için kayıt tutmaktan kurtulmuşlardır. Halkın postanelere gelmeden mektup yollayabilmesi için ilk defa posta kutuları uygulamasını başlatan da Agâh Efendidir.
Posta nazırı olarak Agâh Efendi’yi en fazla rahatsız eden husus, Türkiye’de bazı batılı devletlerinin posta teşkilatı olmasıydı. Bağımsız bir ülkede yabancı posta idarelerinin olmasını kabullenemiyordu. Bu nedenle ülkedeki yabancı postaneleri kapatmak için elinden gelen çabayı göstermişti. Hükümetin bu sorunu resmen çözemeyeceğini anladığı için, çeşitli yöntemlere başvurarak, yabancı postanelerin kapatılması konusunda önemli adımlar atmıştı. Ancak, Hariciye Nazırı Ali Paşa bu hayırlı girişimi; “Osmanlı Devleti bugün çok ağır şartlarda bulunmaktadır. Bu durumda yabancılardan böyle bir istekte bulunmak fayda değil zarar getirir.” diyerek engellemiştir.

Agâh Efendi Yeni Osmanlılar Cemiyeti’nin 1865’teki ilk üyelerindendi. Namık Kemal, Ziya Paşa gibi aydınlar bu örgütün önderlerindendi. Padişahın baskıları sonucu Agâh Efendi ve öteki örgüt üyeleri yurtdışına kaçtılar. 1867-71 yılları arasında Fransa. İngiltere ve Belçika’da yaşayan Agâh Efendi Paris’te arkadaşları ile birlikte Muhbir (Haberci) ve Hürriyet gazetelerini yayımladı. Siyasal etkinliklerden çok gazetecilikle uğraştı. 1871’de padişahın çıkardığı afla yurda dönünce, bir süre devlet memurluğu yaptı. Ama II. Abdülhamit padişah olunca görevinden alındı. Önce Bursa’da, daha sonra Ankara’da altı ay sürgün yaşadı. Bağışlandıktan sonra Rodos ve Midilli mutasarrıflıklarına getirildi. 1885’te atandığı Atina elçiliği görevinin ilk aylarında öldü. İstanbul’da Sultan ll. Mahmut Türbesi haziresine gömüldü.

Agâh Efendi muhakeme gücü sağlam, zeki, yumuşak başlı, açık sözlü, gayretli bir “Tanzimat Aydını”dır. İlk yirmi dört sayısını Şinasi ile birlikte çıkardığı Tercüman-ı Ahval, Türkiye’de gazetecilik anlayışının yerleşmesi yolunda büyük hizmet görmüştür. Gazetecilik dışında onun yaptığı asıl hizmet, Türkiye’de posta idaresinin gelişmesi hususundaki çalışmalarıdır.

Not: Fazlı Köksal’ın Posta ve Telekomünikasyon Tarihinden Portreler kitabından özetlenerek alınmıştır.
 

Sakarya Yenihaber

Güncelleme Tarihi: 21 Ekim 2020, 10:40
banner3
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER