Tarihte Bugün - 27 Ekim: Uluğ Bey'in hayatı

Fazlı Köksal; Timur İmparatorluğu'nun 4. Sultanı, matematikçi ve gök bilimci Uluğ Bey'i anlattı

Tarihte Bugün - 27 Ekim: Uluğ Bey'in hayatı

27 EKİM 
1449 - Timur İmparatorluğu'nun 4. Sultanı, matematikçi ve gök bilimci Uluğ Bey vefat etti
1913 - Mustafa Kemal, Sofya Ataşemiliterliği'ne atandı.
1920 -Batı Cephesi Komutanı Ali Fuat Paşa Genelkurmay Başkanlığı'ndan, birliklerdeki savaş kayıplarının yerini acele doldurmak gerektiği üzerinde durarak 1000 er istedi; kar yağan dağlarda erlerin yalınayak ve çıplak kaldıklarını haber verdi.
TBMM, bu tarihten sonra, Malta'dan gelebilecek olanlar dışında İstanbul Meclis-i Mebusanı'ndan gelecek mebusları kabul etmemeye karar verdi.
İstanbul Hükümetince 25 Nisan 1920’de müftülük görevinden azledilince Manisa Milletvekili olarak seçilen, Ankara hükümetince de Müftülüğe iade edilen Rıfat (Börekçi) efendi hem memus hem Müftü olarak görev yapmanın etik olmadığı düşüncesiyle müftülük görevini tercih ederek mebusluktan ayrıldı.
1921 - Meclis'in gizli oturumunda, ordunun yiyecek ve giyecek durumu tartışıldı. Milli Savunma Bakanı Refet Paşa, istenilen ölçülerde olmasa da askerin doyurulduğunu söyledi.
1922- İtilaf Devletleri, Ankara ve İstanbul Hükümetlerini Lozan'da yapılacak barış görüşmelerine davet ettiler. Ankara Hükümeti'nin baskısı ve kararları sonucu İstanbul Hükümeti, 4 Kasım'da istifa edeceğinden konferansa katılamayacak,
1924 – Özbekistan Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu
1957 - Türkiye'de genel seçim yapıldı; çeşitli illerde ayaklanmalar ve çatışmalar oldu. Muhalefet partileri seçimlere hile katıldığı gerekçesiyle suçlamalara kalkıştılar. Seçimin kesin sonuçlıı.ı ı 30 ekimde açıklandı. DP Oyların % 47.70'ini alarak 424 milletvekilliği kazanmıştı; CHP oyların % 40.82'sini ve 178 milletvekilliği; CMP % 7.19'unu ve 4 milletvekilliği; HP % 3.85 'ini ve 4 milletvekilliği kazanmışlardı,
1960 - Türk Üniversiteleri'nden 147 öğretim üyesi, MBK tarafından görevlerinden atıldı. Bu karar için öne sürülen gerekçe tembel, yeteneksiz, reform düşmanı elemanların üniversitelerden uzaklaştırılmasıydı.
1962 – SSCB Lideri Kruşçev, ABD’ye Küba ve Türkiye'deki üslerin 2-3 hafta içinde karşılıklı boşaltılmasını istedi. Türkiye'nin toprak bütünlüğünü Birleşmiş Milletler ‘de garanti altına alacağına söz verdi ve Amerika'dan da aynı şeyi Küba için yapmasını istedi.
1978 - Nobel Barış Ödülü'nü, Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat ve İsrail Başbakanı Menahem Begin paylaştı.
1982 - Çin, nüfusunun 1 milyarı aştığını açıkladı.
1991 - Türkmenistan, Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazandı.
1992 - Türk Silahlı Kuvvetleri'nin PKK'ya karşı Hantur Dağı'nda başlattığı harekâtta 100 PKK'lı öldürüldü.
2006 - Karikatürist Semih Balcıoğlu vefat etti…
Günün Portresi
Uluğ Bey
Bilim adamı, yazar, devlet adamı

22 Mart 1394 Günü Azerbaycan’ın Sultâniye şehrinde doan Uluğ Bey’in babasıı Timur’un küçük oğlu Şâhruh, annesi Gevher Şad’dır. 1394-1405 yılları arasında sarayda geleneksel dinî ilimler, ardından mantık, matematik ve astronomi tahsili gördü. 1404’te Timur tarafından Muhammed Sultan’ın kızı Öge Begüm ile evlendirildi. Henüz on altı yaşında iken, babası ona Semerkant merkezli Mâverâünnehir bölgesinin yönetimini verdi. Otuz sekiz yıl bu geniş coğrafyanın emîri olarak yönetimini sürdürdü. Ancak vaktinin çoğunu bilimsel faaliyetlere adadığı için devlet işlerini babasına bağlı şekilde ve onun yardımıyla yürütüyordu. Uluğ Bey döneminde Semerkant bilim, sanat ve edebiyatın merkezi haline geldi. 
Şâhruh’un 1447’de vefatından sonra taht kavgaları başladı. Yapılan onlarca iç savaştan sonra oğlu Abdüllatif’e teslim olmak zorunda kaldı. Uluğ Bey, hükümdarlık hak ve iddiasından vazgeçip oğlunun egemenliği altında yaşamaya razı oldu ve Abdüllatif’ten hacca gitmek için izin istedi. Verilen izin üzerine Semerkant’tan ayrıldıysa da kumandanlar, bu durumun sakıncalı olduğu hususunda Semerkant’ta Gûr-ı Emîr’de defnedilen Uluğ Bey’in hükümdarlığı iki yıl sekiz ay sürdü. Onun hayatının bir trajediyle sona ermesinin başlıca sebepleri, hükümdar olunca oğlu Abdüllatif’in Herat’ı istemesine rağmen onu Belh valiliğine tayin etmesi sonucu aralarının açılması, diğer hükümdarların aksine halktan toplanan vergileri kumandanlarına ve çevresindekilere dağıtmayıp halkın yararına ve ilmî araştırmalara, medrese, kütüphane ve rasathâne yapımına harcamasıdır. Kumandanlar bu sebeple Abdüllatif’i babası aleyhine kışkırtmış ve Uluğ Bey’i bırakıp karşı safa geçmiştir 
Uluğ Bey matematikçi, astronom, edip ve şair olan Uluğ Bey her alanda başarılı bilim adamlarını korumuş, kollamış, onları sarayına davet ederek onların bilgi ve görüşlerinden yararlanmıştır. Kadızâde-i Rûmî, Cemşîd el-Kâşî ve Ali Kuşçu bunların en meşhurlarıdır.
 Matematik ve astronomi alanındaki üstün başarılarının yanında Uluğ Bey’in mimaride bıraktığı eşsiz eserlerin bir kısmı zamanımıza ulaşmıştır. 1417-1420 yılları arasında biri Buhara’da, diğeri Semerkant’ta iki medrese yaptırmış ve geniş vakıflarla bunları desteklemiştir. Ayrıca Semerkant’ın Registan’ında bugüne kadar gelmeyen bir hankah, bir hamam ve geniş bahçeler içinde iki saray inşa ettirmiştir
 Her alanda çağının en meşhur bilim adamlarının ders okuttuğu Semerkant Medresesi’nde riyâzî ilimlere ayrı bir değer verilmekteydi. Uluğ Bey’in de bu derslere iştirak ettiği ve zaman zaman ders verdiği bilinmektedir.
Üstün bir zekâya sahip olan Uluğ Bey başarılı bir matematikçi ve astronomdu. Henüz küçük denecek yaşta Merâga Rasathânesi’ni görmüş ve zihninde ona bir yer ayırmıştı. Bu sebeple Merâga’dan sonra en büyük rasathâneyi Semerkant’ta kurmuştur. Bu yapı, Kadızâde-i Rûmî ile Cemşîd el-Kâşî’nin gözetiminde inşa edilmekteydi. Ancak bu iki âlim rasathâne tamamlanmadan vefat etmiş, onların yerine Ali Kuşçu getirilmiştir. Uluğ Bey’in ölümüne kadar otuz yıl faaliyetini sürdüren rasathâne ve burada oluşturulan astronomi tabloları teleskopun icadına kadar ilim dünyasında etkili olmuştur.
Uluğ Bey, hem İslâm dünyasında hem Avrupa’da alanında kaynak eser kabul edilen Zîc-i Uluğ Bey’i meydana getirmiştir. Ayrıca onun geometri alanında ve özellikle üçgenler konusunda araştırmalar yaparak tanjant ve sinüs cetvelleri oluşturduğu bilinmektedir 


 

Sakarya Yenihaber

Güncelleme Tarihi: 27 Ekim 2020, 08:02
banner3
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER