Tarihte Bugün - 3 Aralık: Gümrü Antlaşmasının önemi

Fazlı Köksal; gazetemiz için hazırladığı "Tarihte Bugün" köşesinde 3 Aralık'ta yaşanan dikkat çeken olayları aktarırken; Ankara hükümetinin ilk antlaşması olarak bilinen Ermenistan'la imzalanan Gümrü antlaşmasını yazdı

Tarihte Bugün - 3 Aralık: Gümrü Antlaşmasının önemi

3 Aralık 
1914 - Hakkâri Ruslar tarafından işgal edildi.
1914 - Teşkilat-ı Mahsusa birliklerinin Çoruh Irmağı’nı geçip Ardanuç’u alması ve Ardahan yakınlarına sokulması.
1920 - Ankara Meclis Hükumeti ile Taşnakların yönetimindeki Ermenistan arasında Gümrü Anlaşması imzalandı
1920 - Sevr Anlaşması'nı kabul etmesini Ankara'ya telkin etmek üzere İtilaf Devletleri'nin isteğiyle İstanbul Hükümeti adına Mustafa Kemal ve arkadaşlarıyla İzmit’te görüşmek üzere Haydarpaşa'dan, Mustafa Kemal ve arkadaşları ise Ankara'dan trenle yola çıktı. 
1920 - Ankara'nın İtalya ve Almanya için temsilci olarak atadığı ve 4 Eylül'de Ankara'dan hareket eden Aydın Mebusu Cami Bey, Roma'ya geldi. Böylece Talat Paşa'nın Avrupa'da Ankara temsilciliği de sona erdi.
1921 - Ankara'nın Paris temsilcisi, Maliye eski bakanlarından Ahmet Ferit Bey, Başkatibi Hüseyin Ragıp ve evrak memuru Asım Beyler Paris'e vardılar ve Fransız resmi makamlar tarafından karşılandılar.
1921 - Kabil Elçiliğine tayin edilmiş olan Fahri Paşa, hazırlık yapmak üzere İnebolu'dan Ankara'ya geldi.
1945 – Bayar CHP’den İstifa etti.
1951 - Ceza kanununun 141 ve 142' nci maddeleri mecliste çoğunluğun oyu ile değiştirildi. Cezalar ağırlaştırıldı.
1932 –  Şair Samih Rıfat vefat etti…
1934 - Dini kisvelerle ilgili yasaklar öngören, "Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun" kabul edildi.
1959 - Dr. Fazıl Küçük Kıbrıs Cumhurbaşkanı Yardımcısı oldu.
1962 - Türkiye Milletlerarası Satranç Federasyonuna üye oldu.
1964 - İlahiyatçı, öğretmen, gazeteci ve politikacı Hasan Basri Çantay vefat etti. 
1971 - Prof. Dr. Mümtaz Soysal 6 yıl 8 ay hapse mahkûm edildi.
1978 - Türkiye'de yılda 14 milyon ton tezeğin yakıt olarak kullanıldığı açıklandı.
1979 - Fedai Dergisi sahibi, milliyetçi yazar Kemal Fedai Coşkuner İzmir'de öldürüldü.
1981 - Bülent Ecevit, dört aylık hapis cezasını çekmek üzere Ankara Merkez Kapalı Cezaevine konuldu.
1984 - Hindistan'da Bhopal'de böcek ilacı üreten fabrikadan 40 ton metil isosiyanat gazının sızması 18,000 kişinin ölümüne neden oldu.
1984 - Saz ve söz ustası Muharrem Ertaş vefat etti 
1990 – Genelkurmay Başkanı Necip Torumtay istifa etti.
1999 - Bakanlar Kurulu, Bolu'ya bağlı Düzce ilçesinin il, Kaynaşlı ve Derince beldelerinin de Düzce'ye bağlı ilçe yapılmasına karar verdi.
2002 - Dünya Gıda Programı Afrika'da 38 milyon kişinin açlıkla karşı karşıya olduğunu açıkladı.
2003 - Türk-İş'in 19. Genel Kurulunda Genel Başkanlığa Salih Kılıç seçildi.

Günün Olayı
Gümrü Anlaşması

TBMM Hükümeti 3 Aralık 1920 Günü Ermenistan  ile  Gümrü Anlaşmasını imzaladı. Atatürk Nutuk’da Gümrü Antlaşmasını şöyle anlatır: “ Efendiler, Gümrü Antlaşması, Millî Hükûmet’in yaptığı ilk antlaşmadır. Bu antlaşma ile düşmanlarımızın hayallerinde ta Harşit vadisine kadar uzanan Türk ülkelerini kendisine bağışlamış oldukları Ermenistan, Osmanlı Devleti’nin 1877 seferiyle kaybetmiş olduğu yerleri, bize, Millî Hükümet’e terk ederek aradan çıkarılmıştır.”
1917’de kurulan  Bolşevik rejiminden yardım alan Ermeniler 1919'da Doğu Anadolu'da bazı bölgeleri işgal etmiş ve Osmanlı Devleti, Kafkas Sınırını belirleyen Brest Litovsk Antlaşması hükümlerine rağmen Kafkasya Cephesi'ndeki birliklerini geri çekmek zorunda kalmıştı.
Sovyet Rusya'nın genel siyasetini dikkate alan Türkiye Büyük Millet Meclisi, Sovyet Rusya ile TBMM Hükûmeti arasında Brest Litovsk Antlaşması'na ters düşmeyen yapılacak yeni bir  antlaşmaya esas olacak şartları görüşmek üzere Hariciye Vekili Bekir Sami Bey başkanlığında bir heyeti Moskova'ya gönderdi. İki devlet arasında 20 Ağustos 1920 tarihinde görüşmeler başladı. Ancak Sovyet Rusya Dışişleri Komiseri Georgiy Çiçerin'in Kafkasya'da Türkiye'ye ait bazı bölgelerin Ermenistan'a verilmesini istemesi üzerine antlaşma imzalanamadı. 
Bunun üzerine Eylül 1920'de Doğu Cephesi'nde taarruza geçen Kâzım Karabekir komutasındaki 15. kolordu, Mîsâk-ı Millî sınırları içinde olan Sarıkamış, Kars, Ardahan, Artvin, Batum ve Iğdır'ı geri alıp Gümrü'yü de işgal edince, barış görüşmeleri 22 Kasım 1920 tarihinde Gümrü'de başladı.
Ermenistan Taşnak Hükûmeti ile Türkiye arasında imzalanan bu antlaşma ile doğudaki harekât sona erdi. Kars sancağının bütünü, antlaşma öncesi Ermenistan'ın elinde bulunan Tuzluca kazası Türkiye topraklarına katıldı. Antlaşmanın 10. maddesiyle Ermenistan, Doğu Anadolu'da bir miktar toprağın Ermenilere verilmesini öngören Sevr Antlaşması'nı tanımadığını kabul etti. Türkiye sınırları içinde Ermenilerin çoğunlukta bulunduğu hiçbir bölge olmadığı kabul edildi. 
Antlaşmanın imzalanmasından bir gün sonra Ermenistan, Bolşevik Kızıl Ordu'nun denetimine girince burada bir Sovyet Hükûmeti kurulduğu için Gümrü Antlaşması onaylanamadı. Bunun yerine Gümrü Anlaşması ile hemen hemen aynı şartları taşıyan Moskova ve Kars Antlaşmaları imzalandı.
Gümrü anlaşması bazı açılardan çok önemlidir;
Bu anlaşma ile Ermenistan Misak-ı Milli’yi kabul ve Sevr’i red etmiş oldu… Sevr anlaşmasının uluslararası geçerliliği tartışmaya açıldı…
Erzurum-Bakü Demiryolu yeniden faaliyete geçti. Türkiye-Sovyet Rusya arasında doğrudan bağlantı bu yolla sağlanarak Türkiye'nin bu devletten yardım alması kolaylaştı. 
Doğu sınırını sağlama alan Türk ordusu, doğu cephesindeki asker ve mühimmatı Batı Cephesine kaydırma imkânı buldu. Bu da batıdaki savaşın kazanılmasında önemli bir katkı sağladı.
TBMM'yi ve Mîsâk-ı Millî'yi tanıyan ilk yabancı devletin Türkiye’ye düşmanca hisler besleyen Ermenistan olması,  TBMM’nin uluslararası alanda tanınmasına ve ayrı devlet gibi algılanmasına katkıda bulundu.

 

Sakarya Yenihaber

Güncelleme Tarihi: 03 Aralık 2020, 08:04
banner3
YORUM EKLE