Tarihte Bugün - 4 Aralık

Fazlı Köksal, gazetemiz için hazırladığı "Tarihte Bugün" köşesinde 4 Aralık'ta yaşanan dikkat çeken olayları aktarırken; Türk tarihi ve Türk edebiyatı üzerine önemli çalışmaları olan Fuad Köprülü'yü anlattı

Tarihte Bugün - 4 Aralık

4 Aralık
656 -  Cemel Vakası gerçekleşti
1131 - İranlı matematikçi, astronom, şair ve filozof Ömer Hayyam öldü.
1859 - Mekteb-i Mülkiye kuruldu.
1890 - Tarihçi ve Dış İşleri Bakanlarından Fuad Köprülü doğdu
1897 - Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında barış anlaşması imzalandı.
1918 - Vilayat-ı Şarkiyye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti İstanbul'da kuruldu. Derneğin başına Mahmut Nedim Bey getirildi. Kurucuları: Beyrut eski Valisi İsmail Hakkı, Beyazıt Mebusu Şefik, Diyarbakır Mebusları Zülfü ve  Süleyman Nazif Beylerle Cevat (Dursunoğlu), Hoca Raif Efendi.
1918 - Wilson Prensipleri Cemiyeti kuruldu. Yönetim kurulu: Halide Edip, Dr. Celal Muhtar, Ali Kemal, Refik Halit, Tahsin. Heyete yardımda bulunanlar: Celal Nuri (Ati), Necmettin Sadık (Akşam), Velid Ebüzziya (Tasviri Efkar), Cevat (Zaman), Ali Kemal (Sabah), Ahmet Emin (Vakit),Mahmut Sadık (Yeni Gazete), Yunus Nadi (Yenigün)
1918 - Gürcüler uzun zamandır boşaltılmasını bekledikleri Ahıska’yı  işgal ettiler. 
1920 – Ankara'da maaşlarını alamayan öğretmenler ilk kez grev yaptı. TBMM’de öğretmenlerin durumu görüşüldü. Milli Eğitim Bakanı Rıza Nur, 10 aydan beri maaş alamayan öğretmenler bulunduğunu, elde para olmadığından çaresiz kaldıklarını söyledi. Bazı mebuslar, bakanı eleştirdiler.
1921 - Ankara’ya desteğini bildirmek ve görüşmeler yapmak amacıyla Buhara Hükümetini Temsil eden bir kurul,  İnebolu'ya geldi. Daha sonra kurul Ankara’ya geçecek.
1929 - İş adamı ve fotoğraf sanatçısı Şakir Eczacıbaşı doğdu
1929 - Türk parasının değerini yükseltmek için alınacak önlemlerle her yerde yerli malı kullanılmasını hedefleyen bir kararname yayımlandı.
1943 - İnönü, Churchill ve Roosevelt arasında Kahire Konferansı yapıldı.
1945 – “Tan Olayı” diye adlandırılan olayda, Tan gibi sosyalist gazetelere ve sosyalist kitaplar satan kitapçılara saldırıldı ve kitaplar tahrip edildi. Bu hareketin CHP ve Hükümeti tarafından kışkırtıldığı söylendi. 
1948 – Türk Müziği bestekârı Mehmet Rakım Elkutlu vefat etti
1955 - Türkiye'de ilk elektrikli tren, İstanbul'da Sirkeci-Halkalı arasında çalışmaya başladı.
1957 - Osmanlı Padişahı Sultan Abdülmecit'in torunu; Enver Paşa’nın ve Kamil Killigil’eşi eşi Naciye Sultan (Killigil) vefat etti.
1960 - Devlet Bakanı Hayri Mumcuoğlu, profesörlerden ve din adamlarından oluşan bir kurulun Kur’an’ı Türkçeye çevirmeye başladığını ve çevirinin 6-7 ay içinde biteceğini bildirdi
1981 - Danışma Meclisi Başkanı Sadi Irmak; "Askerler kışlaya dönmenin hasreti içinde" dedi.
1984 - Çaydaki devlet tekeli kaldırıldı.
2000 - Yatağan Termik Santrali'nde üretim durduruldu. Santral filtresiz çalıştırıldığı için Yatağan halkını zehirliyordu.
2001 - Denktaş ve Klerides Kıbrıs Sorununun çözümü için doğrudan görüşmelere tekrar başladılar.


Günün Portresi
Fuat Köprülü

Sadrazam Köprülü Mehmet Paşa’nın soyundan gelen, Türk Edebiyatı ve Türk Tarihi araştırmalarıyla tanınan bilim adamı, siyasetçi ord. Prof.Dr. Fuad Köprülü, 4 Aralık 1890’da İstanbul’da doğdu. Yerebatan semtinde bulunan Ayasofya Merkez Rüşdiyesi’ni bitirdikten sonra Mercan İdadisi’ne giren Köprülü, erken yaşında şiir yazmaya başladı
Edebiyat ve tarih alanında ilerlemek için hukuk öğrenimini yarıda bırakan Fuat Köprülü 1909’da Fecr-i Âti topluluğuna katıldı. Şiirleri 1913’e kadar Mehâsin ve Servet-î Fünûn dergilerinde yayımlandı. 
1910’dan sonra İstanbul’da Mercan, Kabataş, Galatasaray ve İstanbul liselerinde, 1910-1913 arasında Türkçe ve edebiyat hocalığı yapan Köprülü, 1913’te Halit Ziya Uşaklıgil’den boşalan İstanbul Darülfünunu’nda “Türk Edebiyatı Tarihi” müderrisliğine getirildi. 
Ziya Gökalp çevresine girdikten sonra millî edebiyat akımını benimsedi; Türk tarihinin ilk dönemlerine kadar indi, ilk Türk topluluklarının tarih ve edebiyatlarını inceledi.
Alelâde bir derviş, ümmî bir hak âşığı diye bilinmekte olan Yûnus Emre’yi, hakkında o zamana kadar yazılmış olanların hepsinden daha kapsamlı makalesi ve sonrasında Orta Asya ve Anadolu kültürünün oluşmasındaki rolüyle Ahmed Yesevî’yi ilk defa ilim âlemine tanıtan araştırması onun ilim dünyasında tanınmasına yol açtı.
İlk büyük eseri, "Türk edebiyatında ilk mutasavvıflar" kitabıyla Fransız, Alman, Macar ve Rus ilim çevrelerinde de tanınır hale geldi. 1923’te Edebiyat Fakültesi'ne dekan olarak atandı. 1923’ten itibaren Paris, Bakü, Oxford, Harkov ve Londra’da düzenlenen çeşitli kongrelerde Türkiye temsilcisi olarak bulundu. Bilimsel çalışmaları Atatürk’ün de dikkatini çekti. 1923 yılında yayımladığı Türkiye Tarihi isimli eseri nedeniyle, Atatürk el yazısı ile yazıp gönderdiği tebrik ve teşekkür mektubunda Cumhuriyet’in kendisinden ve temsil ettiği Türkoloji’den beklentilerini ifade etti. 1924 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Müsteşarlığına atandı. 8 ay süren müsteşarlığı sırasında, bakanlıkta köklü değişiklikler yapılmasını sağladı. 1925’te Türkiyat Mecmuası’nı yayımlamaya başladı. 
1928’de "Türk Tarih Encümeni"nin başkanlığına seçildi. 1931’de "Türk Hukuk Tarihi Mecmuası"nı çıkarmaya başladı. 1932-1934 arasında Divan Edebiyatı Antolojisi’ni çıkardı. 1933’te ordinaryüs profesör oldu, İstanbul Üniversitesi’nde birkaç kez dekanlık yaptı.
1934’te siyâsete atılarak Kars milletvekili seçildi. 1936-1941 arasında Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’yle Siyasal Bilgiler Okulunda ders verdi.
1935’te, Paris’te "Türk Tetkikleri Merkezi"nde verdiği konferansların toplamı olan "Les Origines de L’Empire Otoman" (Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşu) adlı kitabı yayımlandı ve büyük yankı uyandırdı.
Heidelberg ve Atina Üniversiteleri ile Sorbonne Kolejince onursal doktorluk unvanını verilen Köprülü, 1941’den sonra İslam Ansiklopedisi'nin yayımına katıldı. V.(Ara Seçim), VI., VII. Dönem Kars, VIII., IX., X. dönem İstanbul milletvekilliğine; aynı zamanda İstanbul ve Ankara üniversitelerindeki görevlerine devam etti.
Celâl Bayar, Adnan Menderes ve Refik Koraltan ile Demokrat Parti'nin dört kurucusundan birisi oldu. Demokrat Parti 14 Mayıs 1950 seçimlerini kazanıp iktidara gelince dışişleri bakanı olarak görevlendirildi. 1956’ya kadar sürdürdüğü bu görevi sırasında Türkiye’nin NATO’ya girişinde etkin rol oynadı. 5 Temmuz 1957'de kurduğu partiyi tanıyamadığını söyleyerek Demokrat Parti'den istifâ etti ve aynı yıl Hürriyet Partisine girdi.
1934 yılında Sorbonne Üniversitesi tarafından Osmanlı Devleti’nin kuruluşu meselesi üzerinde konferanslar vermek üzere Paris’e davet edildi. Burada Fransızca olarak sunduğu üç konferansın tesiri büyük oldu. Bu konferanslar 1935’te Les origines de l’Empire ottoman adıyla Paris’te basıldı. 9 Kasım 1939’da Sorbonne Üniversitesi tarafından fahrî doktorluk pâyesi verildi. 1937’de Atina Üniversitesi fahrî doktorluk, 1939’da Macar İlimler Akademisi muhabir üyeliği, 1947’de Amerikan Şark Cemiyeti şeref üyeliği, 1956’da Karaçi Üniversitesi fahrî hukuk doktorluğu unvanı verdi. Harvard Üniversitesi ile Ford Vakfı’nca hazırlanan ortak program uyarınca araştırmalar ve ilmî konuşmalar yapmak üzere çağrıldığı Amerika’ya giderek Harvard ile Colombia Üniversitesi Yakın ve Ortadoğu Enstitüsü’nde 13 Eylül 1958 ile 2 Temmuz 1959 arasında konferanslar ve seminerler verdi. 1959’da ayrıca Amerikan Tarih Cemiyeti tarafından şeref üyeliği ile taltif edildi. 1964’te Londra School of Oriental and Africain Studies de kendisini muhabir üyeliğe seçildi. 1939’da muhabir üyesi olduğu Macar İlimler Akademisi 1964 yılı başında bu üyeliği şeref üyeliğine yükseltti.
Türk akademik hayatının en üretken akademisyenlerinin başında gelen Fuat Köprülü çok sayıda bilim adamının yetişmesine de katkıda bulunmuş, ardında 1500'den fazla kitap ve makale bırakmıştır.
15 Ekim 1965 tarihinde Ankara'da, Türk Tarih Kurumu'ndan evine yürüyerek gittiği sırada trafik kazası geçiren Köprülü, daha sonra tedavi gördüğü İstanbul Baltalimanı Hastanesi'nde, 28 Haziran 1966'da öldü. Cenazesi 1 Temmuz Cuma günü Bayezid Camii'nde kılınan namaz ve İstanbul Üniversitesi'nde yapılan merasimden sonra Çemberlitaş'ta, Köprülü Mescidi'ne bitişik aile kabristanına defnedildi.
Bazı eserleri
Köprülü, “Türk Tarihinin Ana Hatları”, “Erzurumlu Emrah”, “Edebiyat Araştırmaları”, “Ali Şir Nevai”, “Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri”, “Demokrasi Yolunda”, “Les Origines de L’Empire Ottoman”, “Fuzuli Hayatı ve Eserleri”, “Türk Tarih-i Dinisi”, “Malumat-ı Edebiyye”, “Türk Dilinin Sarf ve Nahvi”, “Mektep Şiirleri”, “Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı”, “Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar”, “Nasreddin Hoca”, “Türk Edebiyatı Tarihi”, “Türkiye Tarihi”, “Bugünkü Edebiyat”, “Hayat-ı Fikriye”, “Azeri Edebiyatına Ait Tetkikler”, “Milli Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türk-i Basit”, “Türk Saz Şairleri Antolojisi”, “Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında Araştırmalar”, “Anadolu’da Türk Dili ve Edebiyatı’nın Tekamülüne Bir Bakış”, “Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu”, “Edebiyat Araştırmaları Külliyatı”, “İslam ve Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları ve Vakıf Müessesesi”, “Divan Edebiyatı Antolojisi”, “Türk Saz Şâirleri Antolojisi”, “Türk Edebiyatı Târihi I-II”, “Tevfik Fikret ve Ahlakı” ve “Milli Kıraat” gibi çok sayıda esere imza attı.

Sakarya Yenihaber

banner3
YORUM EKLE