Tarihte Bugün - Bilim adamı Aydın Sayılı'nın hayatı...

Tarihte Bugün - Bilim adamı Aydın Sayılı'nın hayatı...

15 Ekim
1256 - Anadolu Selçuklu İmparatorluğu ile İlhanlı İmparatorluğu arasında Sultan Han Savaşı gerçekleşti. Savaşı Baycu Noyan komutasındaki İlhanlı ordusu kazandı. Savaş Sultan Hanı civarında gerçekleştiği için o isimle anıldı…
1920 - 2 1 Eylül'den beri Rusya'dan gönderilen ilk parti silah ve cephanenin tamamı teslim alındı: 2815 tüfek, 1885 sandık cephane
Fransız ordusuna katılarak Türklere karşı savaşma suçundan İstiklal Mahkemesi'nce ölüme mahkum edilen Kayserili Karabet oğlu Danyal, Ankara'nın Karaoğlan Çarşısı'nda asıldı
1921 - İngiliz Haberalma Teşkilatı İstanbul Kolu, İngiltere'ye rapor verdi: Anadolu'yu baştan başa bir milliyetçilik dalgası kapladı. Bu milliyetçilik, Misak-ı Milliye'ye sımsıkı bağlı. 
1922 - Mudanya Ateşkes Anlaşması bu gece yarısından itibaren yürürlüğe girdi. Yunan kuvvetleri, geceden itibaren Doğu Trakya'yı boşaltmaya başladılar. Müttefik birlikleri, Yunanlılar tarafından boşaltılan yerleri teslim almak üzere Trakya'ya geçti.
Doğu Cephesi Komutanı Karabekir, 50 çocuk ve 50 kişilik bir mızıka takımıyla Ankara'ya geldi. Kurtuluş Savaşı'nın başlangıcından beri ilk kez Ankara'ya gelen Karabekir, Mustafa Kemal ve halk tarafından karşılandı
1927 - Gazi Mustafa Kemal Paşa CHP kurultayında "Büyük Nutuk"u okumaya başladı. Nutuk'un okunuşu 6 gün sürdü.
1928 - Yusuf Ziya Ortaç Meşale dergisini kapattı. Böylece, birkaç ay önce bu dergide başlayan ve yedi genç şairin ortak kitabı Yedi Meşale ile süren "Yedi Meşaleciler" akımı da sona ermiş oldu.
1937 - Yeni harflerle basılan ilk kâğıt paralar tedavüle çıktı. Üzerinde Atatürk'ün resmi bulunan 100 liralık banknotlar 1942'de tedavülden kaldırıldı.
1950 – İl Genel Meclis seçimleri yapıldı. 55 İlde seçimleri DP kazandı…
1958 – Şair Asaf Halet Çelebi vefat etti..
1961 - Genel seçimleri yapıldı ve sonuçlar “Menderes için zafer” olarak nitelendi. Çünkü DP’nin mirasçısı olduklarını iddia eden AP, CKMP ve YTP’nin aldığı oyların toplamı, kullanılan oyların % 62.3'ü idi.
1970 - Rus asıllı bir babayla oğlu, hostesi öldürüp pilotu da yaralıyarak, bir yolcu uçağını Trabzon'a kaçırdılar. Türkiye, babayla oğlu Rusya 'ya iade etmedi.
1993 -Bilim adamı Aydın Sayılı vefat etti
2003 - İlham Aliyev babası Haydar Aliyev'in yerine geçerek Azerbaycan devlet başkanı oldu
2008- Şair Fazıl Hüsnü Dağlarca vefat etti…

Günün Portresi
Aydın Sayılı

İstanbul’da doğdu. Gaziantepli bir ailenin çocuğudur. İlköğrenimini İstanbul'da orta öğrenimini Ankara’da tamamladı. 1933 yılında Ankara Atatürk Lisesi’ndeki mezuniyet sınavları sırasında sınav heyeti içinde cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk de yer alıyordu. Cumhurbaşkanı, gösterdiği üstün başarı üzerine bu öğrenci ile ilgilenilmesini istemişti. Millî Eğitim Bakanı Reşit Galip Bey, kendisini bilim tarihi ile ilgilenmeye yönlendirdi. Liseyi bitirdiği yıl, Millî Eğitim Bakanlığı’nın yurtdışına öğrenci göndermek için açtığı sınavı kazandı ve Harvard Üniversitesi’nde bilim tarihi okumak üzere Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderildi. George Sarton onun yetişmesinde çok etkili oldu. Çalışmalarını ünlü bilim tarihçisi George Sarton’un yanında sürdürdü ve The Institutions of Science and Learning in the Moslem World başlıklı teziyle -bilim tarihinde ilk defa- doktora yaparak 1943’te Türkiye’ye döndü. Aynı yıl Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne asistan olarak girdi; 1946’da doçent, 1952’de profesör, 1958’de ordinaryüs profesör oldu. 1974’te felsefe bölümü başkanlığına getirildi. 1983’te emekliye ayrıldıysa da bir süre daha yüksek lisans ve doktora dersleri verdi. 1984’te, 1947 yılından beri üyesi olduğu Türk Tarih Kurumu’na bağlı Atatürk Kültür Merkezi’nin başkanlığına getirildi ve kuruluş çalışmalarını yürüttü; bu arada Erdem dergisinin yayımını sağladı. 1993’te yaş haddi sebebiyle bu görevinden ayrıldı ve 15 Ekim’de öldü. 2009 yılında tedavüle sürülen 5 Türk Lirası banknotlarının arka yüzünde portresi bulunmaktadır.
Uluslararası Bilim Tarihi Kurumu üyesi ve Türk Kütüphaneciler Derneği’nin şeref üyesi olan Aydın Sayılı, Nicolaus Copernicus üzerine çalışmaları nedeniyle 1973 yılında Polonya hükûmeti tarafından Copernicus Madalyası ile ödüllendirildi. 1977’de Tübitak Hizmet Ödülü, 1981’de İstanbul Üniversitesi Üstün Hizmet Ödülü’ne değer görüldü. 1980’de UNESCO Uluslararası Yazar Editör Komitesi’nee seçilen Sayılı, yaşamboyu verdiği hizmetlerden ötürü 1990’da UNESCO Ödülü’nü aldı. UNESCO’nun Orta Asya kültürleriyle ilgili çalışmalarının editörler komitesinde görev almış, birçok millî ve milletlerarası kongreye katılmıştır. 
İngilizce, Fransızca, Almanca, Farsça ve Arapça bilen Aydın Sayılı’nın bütün eserleri İslâm dünyası ve Müslüman Türkler‘in felsefesi ve bilimsel faaliyetleri üzerinedir. Bunlar arasında, rasathanelerin ilk defa İslâm ülkelerinde kurulduğunu gösterdiği ve buralarda çalışan âlimlerle ilgili bilgi verdiği The Observatory in Islam adlı eserinin ayrı bir yeri vardır. Özellikle bu konuya Türkler’in yaptığı katkıları ilk defa belgeleriyle ortaya koymuştur. Eserde incelenen rasathâneler arasında Merâga ve Semerkant rasathâneleri ve buralarda kullanılan aletlerle ilgili ilginç açıklamalar bulunmaktadır. Ele alınan bilim adamlarından Emâcûr ailesi, Ebü’l-Vefâ el-Bûzcânî, Bîrûnî ve Uluğ Bey’in faaliyetleriyle bunların daha sonraki astronomi çalışmalarına etkileri üzerinde durulmuştur. Sayılı ayrıca Muhammed b. Mûsâ el-Hârizmî, Nasîrüddîn-i Tûsî, Uluğ Bey, Abdülhamîd b. Vâsi‘ b. Türk gibi Türk kökenli Müslüman matematikçileri hakkında temel eserlerinden hareketle ortaya koyduğu çok önemli araştırmalar yapmıştır. Aydın Sayılı’nın tıp alanındaki çalışmaları daha çok kurumlar seviyesindedir. Bu çalışmaların en dikkat çekici olanı İslâm dünyasının ilk yedi hastahanesinin tanıtımıyla ilgili olup bunlardan Kahire’de bulunanların I. Mütevekkil’in veziri Feth b. Hâkān ve Ahmed b. Tolun gibi bazı Türk idarecileri tarafından kurulduğunu tesbit etmesi bakımından önem taşımaktadır. Fizikle ilgili olarak Fârâbî ve İbn Sînâ gibi Türk filozof ve bilim adamlarının çalışmalarını incelemiştir. Ayrıca her iki bilim adamının yöntemleri üzerinde durmuş, gözlem ve deneyi nasıl kullandıklarını açıklamıştır. İslâm âlimlerinden özellikle Bîrûnî ile ilgilenmiştir. Osmanlı sahasında ise daha ziyade Batılılaşma hareketlerine dair bazı incelemeleri vardır. Onun en önem verdiği konu Atatürk’ün bilim anlayışı ve Türk bilim adamlarından beklentileri olmuş, bu konudaki görüşlerini “Hayatta En Hakiki Mürşid İlimdir” adlı eserinde dile getirmiştir. Aydın Sayılı Türkçe ile de ilgilenmiş, Türkçe’nin bilim dili özelliklerine sahip olduğunu ortaya koymaya çalışmıştır.
Eserleri: Hayatta En Hakiki Mürşid İlimdir; Ebû Nasr el-Fârâbî’nin Halâ Üzerine Makalesi (Arapça metin, Türkçe ve İngilizce tercüme, N. Lugal ile birlikte); The Observatory in Islam; Uluğ Bey ve Semerkand’daki İlim Faaliyeti Hakkında Gıyasüddin-i Kâşî’nin Mektubu; Abdülhamîd İbni Türk’ün Katışık Denklemlerde Mantıkî Zaruretler Adlı Yazısı ve Zamanın Cebri; Mısırlılarda ve Mezopotamyalılarda Matematik, Astronomi, Tıp; Copernicus and His Monumental Work; Bilim ve Öğretim Dili Olarak Türkçe; Ortaçağ Bilim ve Tefekküründe Türklerin Yeri; Ortaçağ İslâm Dünyasında Yüksek Öğretim Medrese 

 

Sakarya Yenihaber

Güncelleme Tarihi: 15 Ekim 2020, 08:05
banner3
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER