Tarihte Bugün - Cumhuriyetin ilk kağıt paraları

Fazlı Köksal; gazetemiz için hazırladığı "Tarihte Bugün" köşesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin basılan ilk kağıt paralarını anlattı

Tarihte Bugün - Cumhuriyetin ilk kağıt paraları

5 Aralık
1755 - Nurosmaniye Camii  İbadete açıldı
1848 - Abdülmecid tarafından İstanbul Gümüşsuyu’nda yaptırılan Gümüşsuyu Askeri Hastanesi törenle hizmete açıldı.
1888 – Ünlü hekim, Hilal-i Ahmer’in ilk Genel Başkanı Marko Paşa öldü
1920 - İstanbul Hükümeti'nin üç bakanı İzzet ve Salih Paşalarla Hüseyin Kazım Bey, Dışişleri Bakanı ve Batı Cephesi Komutanı yanında olduğu halde Ankara' dan özel bir trenle gelen Mustafa Kemal'le Bilecik'te buluştular. Mustafa Kemal, İstanbul Hükümeti'ni tanımadığını söyleyince İzzet Paşa Kurulu kişisel olarak görüşme yapmayı kabul etti.
1920 - TBMM'de "Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Grubu" kuruldu; Mustafa Kemal Grup Başkanlığına seçildi
1921 - TBMM, Fransızlar tarafından boşaltılan arazide işlenmiş olan bütün suçların sahipleri hakkında genel af ilan eden kanunu kabul etti.
1921 - Trabzon İttihatçıları Mustafa Kemal'le Karabekir'in arasını açmaya çalışıyor: Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanı Ahmet imzasıyla Karabekir'e pek saygılı bir dille yazılan mektupta Ankara’daki paşalar şikayet edildi..
1921 - Yüksek Komiser Rumbol'un Curzon'a özel mektubu: Mustafa Kemal'e yaklaşmak, ona teslim olmak anlamına gelir. Bu durumda Yunanlılar yalnız kalacak. Yunanlılar değil, İngilizler de bu durumdan zarar görecek.
1921- Eski sadrazamlardan Said Halim Paşa öldü.
1927 - Cumhuriyet döneminin ilk kâğıt paraları tedavüle çıkarıldı. 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1000 liralık olmak üzere 7 ayrı değerde çıkarılan banknotlar eski Türkçe ve Fransızca bastırıldı.
1927 - Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Vaşington Büyükelçisi, Ahmet Muhtar Mollaoğlu güven mektubunu sundu.
1931 - Başbakan İsmet İnönü ile Dışişleri  Bakanı Tevfik Rüfltü Aras’ın Yunanistan’ı ziyaretleri sırasında, 1930 Türk-Yunan Dostluk Antlaşması yürürlüğe konuldu
1933 - Birleşik Devletler'de 14 yıldır devam eden içki yasağı kalktı.
1933 - Eskişehir Şeker Fabrikası açıldı.
1934 - Türkiye'de kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanıyan kanun kabul edildi.
1942 - Erbaa ve Niksar'da meydana gelen depremde 500 kişi öldü.
1945 - Gazeteci, iktisatçı akademisyen Suphi Nuri İleri vefat etti
1950 - Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı, Kore'deki askerlerin %10'unun öldüğünü açıkladı. Radyo Gazetesi'ne göre, 150 asker öldü, 150 kayıp, 200 ile 300 yaralı var.
1953 - Bektaşi Şeyhi Sırrı Baba, Bakanlar Kurulu kararıyla sınır dışı edildi.
1967 - Şair, öğretmen ve Milletvekili Fazıl Ahmet Aykaç vefat etti
1981 - Türkiye millî basketbol takımı, Sofya'da Yunanistan'ı 93-80 yenerek Balkan Şampiyonu oldu.
1987 - Cibali Tütün Fabrikası yandı.
1987 - Türkiye İşçi Partisi (TİP) genel Sekreteri Nihat Sargın ve Türkiye Komünist Partisi (TKP) Genel Sekreteri Nabi Yağcı (Haydar Kutlu) tutuklandı.
1995 - MHP Genel Başkanı Alparslan Türkeş, "Cumhuriyetimizin ilk dönemlerinde olduğu gibi ezan Türkçe okunsun" diyen eski Devlet Güvenlik Mahkemesi başsavcısı Nusret Demiral'ın istifasını istedi.
2014 - Şair, yazar, çevirmen, akademisyen, diplomat ve Türkiye'nin ilk Kültür Bakanı Talât Sait Halman öldü.

Günün Olayı
Cumhuriyetin İlk Kâğıt Paralarının Tedavüle Çıkması

Osmanlı İmparatorluğu'ndan intikal eden kâğıt paralar, Cumhuriyetin ilk yıllarında para bastırılamadığından, 1927 yılı sonuna kadar tedavülde kalmıştır.
Bir devletin egemenlik ve bağımsızlık sembolü olması nedeniyle, Türkiye Büyük Millet Meclisinde, 30 Aralık 1925 tarih ve 701 Sayılı “Mevcut Evrak-ı Nakdiyenin Yenileriyle İstibdaline Dair Kanun” kabul edilerek ilk Türk banknotlarının bastırılmasına karar verilmiştir. Bu kanun ile mevcut evrak-ı nakdiyenin aynı nitelik ve miktarda kâğıt para ile değiştirilmesi esas alınıp paranın şekli ve basılıp değiştirilmesi gibi konuları düzenlemek üzere, Maliye Vekâletinden bir temsilcinin başkanlığında Ziraat, Osmanlı, İtibar-ı Milli, İş Bankalarıyla Türkiye'de faaliyet gösteren diğer başlıca bankaların birer temsilcisinden oluşan bir komisyonun görevlendirilmesi hükme bağlanmıştır.
Dönemin Maliye Bakanı Abdülhalik Renda başkanlığındaki komisyon 9 aylık bir çalışma sonunda 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 liralık kupürlerden oluşan Birinci Emisyon Grubu banknotların basılması kararını almış ve basım işi, bir İngiliz firması olan Thomas De La Rue'ya verilmiştir. Bu banknotlar, filigranlı kâğıtlara kabartma olarak basılmıştır.
Bu emisyon grubundaki banknotlar 1 Kasım 1928 Harf Devrimi'nden önce bastırıldığı için ana metinleri eski yazı Türkçe, kupür değerleri ise Fransızca olarak yazılmıştır.
İlk Türkiye Cumhuriyeti banknotları olan Birinci Emisyon Grubu banknotlar 5 Aralık 1927 tarihinde dolaşıma çıkarılmıştır. Tedavülde bulunan mevcut evrak-ı nakdiyeler ise, 4 Aralık 1927 tarihinden itibaren dolaşımdan çekilerek 4 Eylül 1928 tarihinde değerlerini yitirmişlerdir.


1 Liralık Banknotların;
Ön yüzünde; Meclis Binası, Ankara Kalesi, karasabanla çift süren bir köylü. 
Diğer yüzünde; Eski Başbakanlık Binası

5 Liralık Banknotların;
Ön yüzünde; Ankara Kalesi, Bozkurt, Meclis Binası
Diğer yüzünde; Ankara Ak Köprü

10 Liralık Banknotların;
Ön yüzünde; Ankara Kalesi ve Bozkurt
Diğer yüzünde; Ankara Kalesi

50 Liralık Banknotların;
Ön yüzünde; Atatürk Portresi 
Diğer yüzünde; Afyonkarahisar Kalesi

100 Liralık Banknotların;
Ön yüzünde; Atatürk Portresi
Diğer yüzünde; Köy Resmi

500 Liralık Banknotların;
Ön yüzünde; Atatürk Portresi ve Sivas Gök medrese
Diğer yüzünde; Sivas’ın Genel Görünümü

1000 Liralık Banknotların;
Ön yüzünde; Atatürk Portresi 
Diğer yüzünde; Derin Ön vadiden geçen demiryolu hattı (Sakarya Civarı)

Paraların incelenmesinden de anlaşılacağı üzere, banknotlarda Türklüğü ve Cumhuriyeti temsil eden üç sembol öne çıkıyor; Bozkurt, Ankara ve Atatürk…

Ayrıca köycülüğe ve milletin efendisi köylüye verilen önemi vurgulamak için köy resimleri, Sivas kongresini temsilen Sivas, Kurtuluş Savaşını temsilen Afyon, bilimi temsilen Gök Medrese, ulaşımın önemini ve hedefe her türlü zorluğa varılacağını belirtmek için zor şartlarda vadileri yararak yapılmış bir demiryolu hattı…
 

Sakarya Yenihaber

Güncelleme Tarihi: 05 Aralık 2020, 11:34
banner3
YORUM EKLE