Tarihte Bugün - Kayseri Bez Fabrikasının Kuruluşu

Fazlı Köksal gazetemiz için hazırladığı Tarihte Bugün köşesinde Kayseri Bez Fabrikasının Kuruluşunu anlattı

Tarihte Bugün - Kayseri Bez Fabrikasının Kuruluşu

16 Eylül
1920 – Bakü’de 10 Eylül'de açılan Türk Komünist Fırkası'nın ilk genel kurulu çalışmalarını bitirdi. Mustafa Suphi'yi genel sekreterliğe getiren kongre, merkezin Türkiye'ye taşınmasını, işci sendikaları, dernekleri, gençler, kadınlar ve köylüler arasında çalışmayı kararlaştırdı.
1920 - Rize Önlerinde 120 tonluk bir Yunan motoruna el konarak adı Ayyıldız'a çevrildi
1921 - Çekilen Yunanlılar, köylerde yağma ve saldırılarına devam ediyor. Eskişehir'in Sazak köyiinde evlere kapatılan kadınlarla 8 ve 1 1 yaşlarında iki kızın ırzına geçen Yunanlılar, camiyi, okulu ve götüremedikleri eşyayı yaktılar. Mihalıççık'ın en zengin köylerinden Ahurözü de diğer bir çok köy gibi bir taş ve kül yığını haline geldi
İstanbul Hükumeti, İstanbul'a sızarak İtilaf kuvvetlerine karşı suikast yapacağı ileri sürülen 36 kişiyi yakaladı.
1922 - Lord Curzon, İstanbul Yüksek Komiseri Rumbold'a çektiği telgrafta, kabinenin Mustafa Kemal'in Boğazlar ve İstanbul üzerine yürüyeceğinden kaygılı olduğunu, yeni kuvvet gönderdiklerini ve dominyonlarla Yugoslavya ve Romanya'ya kuvvet için başvurmakta olduklarını anlattı.
Nurettin Paşa İzmir’de yayımladığı bildiride, 18-45 yaşları arasındaki Rum ve Ermeni erkeklerin esir sayıldığını, geri kalanların 30 Eylül'e kadar Türkiye'yi terk edebileceklerini bildirdi
1951 - Ara seçimlerde 20 milletvekilliğinden 18'ini Demokrat Parti kazanıldı.
1953 - Istanbul'da gizli bir komünist partisi kurmakla suçlamasıyla 1 1 işçi tutuklandı
1935 - Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası açıldı. Cumhuriyet döneminde sanayi hareketini başlatan ilk tesis olan fabrika, Sovyetler Birliği'nden alınan 8.5 milyon TL krediyle kurulmuştu.
1935 - Türk millî güreş takımı, 4. Balkan Güreş Şampiyonası’nda Balkan Şampiyonu oldu.
1941 - II. Dünya Savaşı'nda Alman kuvvetlerinin Kiev ve civarındaki kuşatması tamamlandı.
1960 - Ankara Radyosunda MBK 'den bir grubun bir bildirisi yayımlandı. Bu, gazetelerde de yayımlandı. Bu bildiride MBK'den bazı üyelerin, gelecekte, Türkiye'nin milli kurtuluş savaşlarını, özellikle Cezayir’in Fransa'ya karşı açtığı savaşı destekleyeceği söyleniyordu. Bu sözler Arap Dünyası’nda olumlu karşılandı.
1961 - Yassıada Yargılamaları neticesinde idama mahkûm edilen Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın cezaları infaz edildi. Başbakan Adnan Menderes'in idam cezasının infazı ise, intihar girişiminde bulunması nedeniyle ertelendi.
1969 - SEÇ adlı yolcu uçağı, oyuncak bir tabanca ile Sadi Toker tarafından Bulgaristan’ın Sofya kentine kaçırıldı.
1978 - İran'da bir dakika süren depremde 20 bin kişi öldü.
1982 - Lübnan'da Sabra ve Şatilla Filistin mülteci kamplarında katliam.
2011 - İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi, Taksim Meydanı’nın tamamının yayalaştırılmasını kabul etti.

Günün Olayı
Kayseri Bez Fabrikasının Kuruluşu

Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı (1930) kapsamında Sovyetler Birliği'nden alınan 8,5 Milyon Türk Liralık krediyle kuruldu. Temelleri, 20 Mayıs 1934'te dönemin Başbakanı İsmet İnönü tarafından atıldı ve inşası 16,5 ayda tamamlanarak 16 Eylül 1935'de hizmete açıldı. Sovyetler Birliği’nde tasarlanan yapılar, betonarme ve yığma karma teknikle inşa edildi. 
Halk tipi, ucuz pamuklu kumaş üretmek için kurulan Sümerbank Kayseri Fabrikası, İşletme (34.262 m2),Müdüriyet (462 m2),Tamirhane ve Elektrik santrali gibi işletmeye yardımcı binalar (yaklaşık 4.000 m2),depolar ve sosyal tesislerin oluşturduğu 218.000 m2’si kapalı toplam 922.500'lik oturuma sahip. Hizmete açıldığı yıllarda, fabrikada 2.100 işçi ile 155 memur çalışıyordu… Tarım toplumundan sanayi toplumuna geçmek isteyen, savaştan yeni çıkmış bir ülke için bir sanayii tesisinde 2.100 işçinin istihdam edilmesi çok önemli bir olaydı.
 
Türkiye'de sanayileşme hareketini başlatan, devlet tarafından yapılmış ilk tesis olan Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, yapıldığı dönem ve konumu itibariyle,” milli ekonomi” anlayışının güzel örneklerinden birisidir.

 Türkiye Cumhuriyeti o tarihte sanayi tesislerini kurarken bu fabrikalara yalnızca bir istihdam ve üretim noktası olarak bakmıyor, sanayi tesisleri, kasabaların kent, kentlerin de büyük kent olmasını sağlayacak ve modern yaşama da öncülük edecek öncü yapılar olarak görüyordu.   Zaten  Kayseri de  şehir özellşkleri taşımaktadır. Ama yaşayanların da “kentli” olması gerekmektedir. Başlangıç olarak, kent merkezinde Tayyare Fabrikası ve Bünyan ilçesinde bir Elektrik Santrali kurulmuş, ayrıca Kayseri ülkenin demiryolu ağına bağlanmıştır. Kayseri’nin sanayileşmesi ve bu sanayileşmeye paralel olarak kentleşme ve modernleşmesi için  atılan bu temel adımların ardından, Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası ve Lojmanları hizmete açılmıştır. Fabrika, lojmanları ile birlikte, o dönem için ideal gösterilen "modern" yaşamın ne olduğunu çevresine öğreten uygulamalı bir okul niteliğinde idi. Kayseri Sümer Bez Fabrikası da ülkedeki diğer Sümerbank fabrikaları gibi,  yüzme havuzları, Memur Lokalleri, Lojmanları, düğün, sinema ve tiyatro salonları ile şehrin modern kent olarak değişimine ve Kayseri halkının sinema ve tiyatro ile tanışmasına da öncülük etmiştir…

1999 yılında, fabrika hem kent kültündeki hem de milli kimliğin kurulmasındaki öneminden dolayı, ülkede esen özelleştirme rüzgârına rağmen özelleştirilmek yerine kamulaştırılarak Erciyes Üniversitesi’ne devredildi. Ancak, kapanan işletmenin borçlardan dolayı, futbol, tenis ve basketbol sahaları ve yüzme havuzunun bulunduğu bölüm bu devir sürecinin dışında bırakıldı. Erciyes Üniversitesi, devrin ardından İşletme Binası’nı bünyesinde yeni açacağı fakülteler için eğitim amaçlı yeniden düzenleme girişiminde bulundu. Ancak bu girişim kapsamında, bir restorasyon projesi üretilmeden, sadece bölgesel onarımlar adı altında döşeme, duvar gibi eklemeler yapılarak, çoğu kullanılır durumda olan doğramalar aslından bağımsız biçimde PVC esaslı elamanlar ile değiştirildi.

 Diğer taraftan tescil sürecinin gerçekleştirildiği günlerde, ülkede nadir görülen bir örnek olan ve işletmede çalışan bekarların barınması için 1935 yılında inşa edilen Bekar Apartmanı ve çevresindeki alan Kayseri İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve Büyükşehir Belediyesi’nin girişimleri ile Gençlik Merkezi olarak yeniden düzenlendi. Yapıya, aslında bulunmayan bir çatı eklendi, giriş şeması tahrip edilerek yeniden düzenlendi.

Fabrikanın sahaları, günümüzde Abdullah Gül Üniversitesi, Kayseri Emniyet Müdürlüğü ve Kayseri Adliyesi olarak hizmet veriyor.
 

Sakarya Yenihaber

banner3
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER