Tarihte bugün - Milli Mücadele’nin İlk Resmi Gazetesi

Fazlı Köksal gazetemiz için hazırladığı Tarihte Bugün köşesinde, Milli Mücadele sürecinde çıkartılan ilk resmi gazetenin hikayesini anlattı

Tarihte bugün - Milli Mücadele’nin İlk Resmi Gazetesi

14 Eylül
1146 - Büyük Selçuklu devletinin Musul ve Halep Atabeyi ve Zengi hanedanının kurucusu İmadeddin Zengi vefat etti..
1829 - Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında Edirne Antlaşması imzalandı.
1908 – Osmanlı Ahrar Fırkası kuruldu
1919 - Sivas'ta İrâde-i Milliye gazetesi yayınlanmaya başlandı.
1920 – TBMM görüşülen İçki Yasağı (Men-i Müskirat) Kanununu, 71 kabul, 71 red oyu aldı, başkan kabul oyu kullandığı için kesinleşti. Kanuna göre, içki yapan, ithal eden ve satanlardan kıyye (okka) başına elli lira ceza alınacak, sarhoş olanlar para ve 3 ayla bir yıl arasında hapis cezasına çarptırılacak.
1921 -Mustafa Kemal, millete yayımladığı bildiride, Sakarya Savaşı'nın ülke topraklarını çiğneyerek Ankara'ya gitmek ve ülke topraklarının fedakar koruyucusu olan orduyu yok etmek isteyen düşmanın yenilgisiyle sonuçlandığını duyurdu.
Sakarya Savaşı'nda iki tarafın kayıpları: Ölü: Türk 3.7 1 3, Yunan 3.958, yaralı: Türk 1 8.480, Yunan 1 8.955; esir ve kayıp: Türk 805, Yunan 1 4.450. 
İsmet ve Fevzi Paşalar, mebus sıfatıyla Meclis'e telgrafla verdikleri önergede, Mustafa Kemal’e gazilik unvanının ve mareşallik rütbesinin verilmesini istediler.
1922 - Dikili Yunan işgalinden kurtarıldı. Türk ordu birlikleri Kinnasti(Mustafa Kemal Paşa) 'ye girdi. 15 gün sonra kasabaya gelen Kemalettin Sami Paşa, Yunanlılara hizmet ettiği anlaşılan 72 kişiyi kurşuna dizdirecektir. Mihaliç (Karacabey) kurtarıldı. Karaburun Türklerin eline geçti.
İstanbul Hükümeti, zaferden hem seviniyor, hem Mustafa Kemal'in İstanbul’a yaklaşmasından kaygılandığı için huzursuz. Müttefiklerin tampon görevi üstlenmesini istiyor. Padişah, Mustafa Kemal'i kutlamayı reddetti.
Fransa, Doğu siyasetine kesin şeklini verdi. Fransa Bakanlar Kurulu, Boğazlardan geçişin serbest olması ve Trakya'nın Türkiye'ye geri verilmesi gerektiğini kararlaştırdı. 
Genel Savaşta göç ettirilen Hıristiyanların mallarını geri vermeyi öngören 8 Ocak 1920 tarihli İstanbul Hükümeti kararnamesi, Büyük Millet Meclisi tarafından yürürlükten kaldırıldı.
1923 - Lozan Antlaşması uyarınca Edirne'ye bağlı Karaağaç Tren İstasyonu Yunanlardan teslim alındı.
1933 - Türkiye ile Yunanistan Dostluk Antlaşması imzaladı.
1936 - Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı, ilkokullarda okutulacak "Alfabe" kitabını kabul etti. Alfabe'nin yazarları: Murat Özgün ve İlhan Gökçe.
1944 - Radyo istasyonlarının kurulması ve genişletilmesi yasası çıktı.
1953 - Türkiye, Sovyet Rusya ile Serdarabad Barajı konusunda bir anlaşmaya vardı; buna göre Türkiye bu barajdan yararlanabilecekti
1960 - Irak, İran, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Venezuela OPEC'i kurdu.
1963 - Ömür boyu hapse mahkûm eski Demokrat Parti Milletvekili Zeki Erataman tedavi gördüğü hastaneden kaçtı. Daha sonra Erataman'ın Yunanistan'a iltica ettiği açıklandı.
1966 – 4. Cumhurbaşkanı, 27 Mayıs ihtilalinin lideri Cemal Gürsel öldü
1969 - Balkan Boks Şampiyonası'nda Seyfi Tatar ile Celal Sandal şampiyon oldu.
1972 - Aşık Mahsuni başbakana hakaret ettiği iddiasıyla yargılandı.
1974 - Sinema oyuncusu ve yönetmeni Yılmaz Güney, Adana'nın Yumurtalık ilçesi yargıcı Sefa Mutlu'yu öldürdü.
1980 - Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş teslim oldu ve Uzunada'ya gönderildi.
1980 - Sıkıyönetim komutanlıklarınca Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) ve Milliyetçi İşçi Sendikaları Konfederasyonu (MİSK) yöneticilerinin teslim olması istendi.
1997 - Van'da gerilim hattına takılan askeri helikopterin düşmesi sonucu 10 asker hayatını kaybetti.
1999 - YÖK Rektörler Komitesi, üniversite yerleşkelerinde, açık ya da kapalı alanlarda başörtüsünü yasaklayan ortak karar aldı. Kimlik kartındaki fotoğraf, derslikler, laboratuvarlar, sosyal tesis ve spor alanlarında da başörtüsü yasağı konuldu.
2008 - Urallar'daki Rus kenti Perm yakınlarında Rus havayolu şirketine ait uçak düştü. Uçakta bulunan 88 kişinin öldüğünü açıkladı. 159
2018 - İstanbul Yeni Havalimanı'nın yapım aşamasında kötü çalışma koşulları sebebiyle inşaat işçileri grev yapmaya başladı.

Milli Mücadele’nin İlk Resmi Gazetesi
İrade-i Milliye

Mustafa Kemal Paşa, Millî Mücadele’yi başarıya ulaştırmak için basının desteğinin önemini bildiği için Milli Mücadele’yi destekleyen bir basın oluşturmaya çok önem verdi.  Sivas’ta Heyet-i Temsiliye'nin kararlarının ve yapılan işlerin halka doğru ve zamanında ulaştırmak, milletimizi gelişmelerden haberdar etmek, millî mücadeleye karşı yürütülen olumsuz propagandaların önünü kesmek ve onlara cevap vermek için  bir gazetenin çıkarılmasının gerekli olduğuna inanmıştı. Bu nedenle Sivas Kongresi'nin son oturumunda "basın meselesi"ni gündeme aldırmasını sağlamış ve Kongre de "İrade-i Miliye" isimli  bir gazetenin çıkarılmasına karar vermiştir.
Kongrede çıkarılacak gazetenin ismi konusunda pek çok isim gündeme gelmiş, Mustafa Fazıl Paşa tarafından gündeme getireilen İrade-i Milliye isminde karar kılınmıştır… Gazetede İradeüi Milliye isminin altında  "Metâlib ve Âmâl-i Milliyenin Müdafiîdir" (Milletin arzu ve isteklerinin savunucusudur) ibaresi yer almaktaydı…
Mustafa Kemal Paşa,  gazetenin imtiyaz sahibi ve sorumlu müdürünün daha önce siyasete katılmamış milli duygu sahibi güvenilir bir kişi olmasını istiyordu. Bu kişiyi tespit etmesi için  Kongre üyelerinden Rasim Başara görevlendirildi. Rasim Bey de bu görevin Demircizade Selâhaddin (Ulusalerk) Bey’e verilmesinin uygun olacağını belirtince. Görev Selâhaddin Beye verildi… 
Gazeteyi çıkarmak için hemen Sivas Valisi Reşit Paşa'dan izin alınmış ve böylece İrade-i Milliye, Heyet-i Temsiliye'nin yayın organı olarak kurulan ilk resmî Millî Mücadele gazetesi olma özelliğine sahip olmuştur. Henüz 22 yaşında bulunan Selâhaddin Beyin ifadesine göre, bu görev 11 Eylül 1919 günü kendisine bizzat Mustafa Kemal Paşa tarafından tevdi edilmiş ve gazetenin ilk sayısı  13 Eylül gecesi basılıp, 14 Eylül günü dağıtımına başlanmıştır. Gazete, Meşrutiyet döneminde getirilen ve kolla çevrilen eski bir makine ile Sivas Vilâyet Matbaasında basılmıştır.
Gazetenin yazı işleri müdürlüğünü bir süre Mazhar Mufit (Kansu) yapmış, daha sonra bu görevi Halis Turgut yürütmüştür.
İlk sayısı, o güne kadar alışılmış olan birkaç yüz yerine 1.000 adet basılmış, bu sayı daha sonra gelen yoğun talep üzerine 5.000 adete kadar çıkarılmıştır. Ki bu rakam o günün şartlarına göre olağanüstüdür…
Gazetenin Haftada iki defa çıkacağı kararlaştırılmışsa da, önceleri haftada bir, sonra haftada iki ve daha sonra da günlük olarak çıkmaya başlamıştır. 
İrade-i Milliye gazetesi, Heyet-i Temsiliye'nin Sivas'ta bulunduğu sürede 19 sayı yayımlanmıştır.  Maddi yetersizlikler nedeniyle gazetenin çıkarılmasında ve dağıtımında ciddi problemler yaşanmıştır.. 
Gazetenin İstanbul'a ve işgal altındaki vilâyetlere ulaştırılması imkânsız olduğu için bu konuya çözüm arandı… İstanbul’la ve işgal altındaki illerle resmi yazışma yapan Evkaf Müdürlüğü, Nafia Başmühendisliği, Maarif Müdürlüğü gibi kurumlardan resmi yazılar gönderiliyormuş gibi gazetelerin gönderilmesine karar verildi.  Heyet-i Temsiliye bu resmî kurumlardan, kurumun damgasını taşıyan zarflar istedi. Gazeteler böylece her yere ulaştırıldı… Dağıtımdaki  en büyük engel de böylece aşılmıştır.…
İrade-i Milliye'nin ilk sayısında Mustafa Kemal Paşa tarafından İsmail Hami (Danişmend) Beye yazdırılan "Harekât-ı Milliyenin Esbabı" başlıklı makale yazdırılmıştır. Bu makalede; ülkenin genel durumu hakkında bilgi verilmekte Damat Ferit Paşa'nın teslimiyetçi i politikası eleştirilmekte, gücünü milletten alan Millî Mücadele anlatılmaktadır.
Yine aynı sayıda, Kongrenin açılışında Mustafa Kemal Paşa'nın irad ettiği nutuk ve Kongre üyelerinin yemin metni ile sadrazama ve İhtilaf devletlerine çekilen telgrafların metinleri yer almaktadır.
Hetet-i Temsiliye’nin Sivas’ta bulunduğu sürece İrede-i Milliye gazetesi Milli Micadelenin sesi olmaya devam etmiş; yurt içindeki olayların millete duyurmakla kalmamışi, sık sık da dış basında yer alan olayları ve yorumları da  okuyucusuna aktarmıştır.. 
İrade-i Milliye, Heyet-i Temsiliye'nin Ankara'ya gidişinden ve Atatürk'ün orada kurduğu Hakimiyet-i Milliye gazetesinin yayımlanmaya başladığı 10 Ocak 1920 tarihinden itibaren ve kısa sürede yerel bir gazete hüviyetine bürünmüştür.
Gazetenin son nüshasının Mart 1922'de çıktığı tahmin edilmektedir. Gazetenin ilk mesul müdürü  Selahattin Ulusalerk  Ulus gazetesinde Naşit Uluğ'un kendisi ile  yaptığı röportajda "İrade-i Milliye 1922 senesi sonuna kadar üç yıl Sivas'ta devam etti. Nihayet Vilâyet Matbaasında gazetenin basılması imkânı olmadığı ve yeni bir matbaa açmaya da malî kudretim müsait olmayınca gazeteyi kapadım. Sonraları memuriyetle taşrada iken matbaanın da yandığını ve mevcut nüshaların bu yangında kül olduğunu esefle öğrendim." demektedir.
İrade-i Milliye çok kısa süren yayın hayatında Milli Mücadeleye çok önemli katkıları olmuş ve basın tarihimize ismini altın harflerle yazdırmıştır…

Sakarya Yenihaber

banner3
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER