Tarihte Bugün - Nasturi ayaklanması

Fazlı Köksal, gazetemiz için hazırladığı Tarihte Bugün köşesinde 1924'te Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde başlayan Nasturi ayaklanmasını anlattı

Tarihte Bugün - Nasturi ayaklanması

7 Ağustos
1648 – IV. Mehmet (Avcı Mehmet) Padişah oldu.
1867- İlk yurtdışı seyahatine çıkan padişah olan Sultan Abdulaziz’in 47 gün süren Avrupa Seyahatini tamamlayarak yurda dönüşü.
1872- Kuzguncuk Yangını. Boğaziçi’ndeki Kuzguncuk semtinde altı yüzden fazla eski Türk üslûbundaki zarif  ev ve yalının yok olmasına neden olmuştur. 
1919 - Erzurum Kongresi sona erdi.
1920 - Mustafa Kemal'in  Konya'dan 4 Ağustos’ta telgrafla yaptığı istek üzerine TBMM Konya isyanı suçluları için genel af ilan etti

1920- Nemrut Mustafa Başkanlığındaki Divan-ı Harp eski Bursa Valisi Ebubekir Hazım Bey'i idama mahkûm etti.

1920 – Peyam-ı Sabah’ta Ali Kemal’in Milli Mücadele’yi hedef alan yazısı; Mustafa Kemal ve arkadaşları, Yunanlılara karşı büyük bir saldırıya hazırlanıyorlar. Bu çılgınca teşebbüsün amacı yine izmihlal, yine izmihlal, yine izmihlal! Çünkü Yunanistan'ın orduları var, mühimmatı var, teçhizatı var. Nihayet İngiltere gibi büyük bir yardımcıları var. Bu sergerdeler ise her hususta yoksul. Fazla olarak da gaddar, haydut!  Anadolu halkı, Allah’ını, dinini sever. Onlar ise zındık, münafık. Yunanlılar ta Bursa'ya geldiler. O düzmece kahramanlar çala taban kaçmaya mecbur oldular.

1921 - Tekalif-i milliye (milli yükümlülük) emirleri yayımlandı... 3 ay süreyle Başkomutan seçilen ve Meclis'in yetkilerini kullanması kabul edilen Mustafa Kemal, milletin maddi kaynaklarını savaşın emrine verebilmek için çıkardığı 10 maddelik tekalif-i milliye emirlerinin 6'sını bugün yayımladı. Devletin zor yoluyla borç alması anlamına gelen ilk 6 emre göre: ı ) Satın almalar için en büyük mülki amirin başkanlığında her ilçe merkezinde ücretsiz olarak çalışacak komisyonlar kurulacak, komisyonlar, ambarları sayarak rapor tutacak. 2) Her ev, birer takım çamaşır, bir çift çarık ve çorap verecek, çok yoksul olanların bu yükümlülüğünü de zenginler karşılayacak, 3) Asker elbisesi
yapmaya yarayan bez ve kumaşların ve ayakkabı malzemesinin ve 4) Yiyecek maddelerinin yüzde 4o'ına el konacak, 5) Ulaştırma araçlarına sahip olanlar her ay askeri araç-gereçleri 100 km. öteye taşıyacaklar, 6) Terkedilmiş mallara el konacak. Bu emirlere uymayanlar, vatan ihaneti suçuyla
İstiklal Mahkemeleri'nde yargılanacaklar.

1924 - Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Nasturi ayaklanması başladı.
1936 - Yaşar Erkan, Berlin Olimpiyatları'nda grekoromen güreşte 61 kilo şampiyonu oldu.
1941 – Nobel ödüllü Hintli şair Rabindranath Tagore öldü.
1962 - Besteci Neveser Kökteş öldü
1964 - Türk Hava Kuvvetleri'ne bağlı savaş uçakları, Kıbrıs'ta Rum mevzilerini bombaladı.
1978 - Türkiye Yazarlar Birliği kuruldu.
1982 - Ankara Esenboğa Havalimanı'na iki ASALA militanının düzenlediği saldırıda Ankara Emniyet Müdür Yardımcısı'nın yanı sıra 7 kişi yaşamını yitirdi, 72 kişi de yaralandı.
1998 - Amerika Birleşik Devletleri'nin Darüsselam ve Nairobi'deki Konsoloslukları'na yapılan bombalı saldırılarda 224 kişi öldü.
1998 - Trabzon'un Köprübaşı ilçesinin Beşköy beldesinde meydana gelen sel felaketinde 47 kişi öldü.

Günün Olayı
Nasturi İsyanı

Genç Türkiye Cumhuriyet’i Mısak-ı Milli sınırları içinde kalan Musul’un Türkiye sınırları içerisinde kalmasını Lozan’da sağlayamamıştı. Bunun nedeni de İngilizler’in Lozan’da Musul konusunda çok ısrarcı olmaları,  Musul’u hiçbir şekilde Türkiye’ye bırakmak istememeleriydi. İngiltere; Musul’u İngiliz mandası altında kurulacak bir Arap devletine bağlamayı düşünüyordu.  Musul vilayeti içerisinde Kürt ve Nasturi özerk bölgeleri oluşturarak hem Ortadoğu’daki petrol yataklarını koruyacak bir tampon bölge oluşturmayı, hem de etkisinde tutacağı Kürt ve Nasturi nüfuz alanları sayesinde kurulacak Manda devlet üzerinde de egemenliğini pekiştirmeyi planlamaktaydı.
15. yüzyılda, Türk yönetimine giren Nasturiler, Van Gölü’nün güneyi, Hakkâri ve Musul çevresinde yaşamışlardır. 19. yüzyılda,  Batılı devletlerin, özellikle İngiliz misyonerlerin etkisiyle, Keldaniler ve Süryaniler ile beraber eski Asurluların torunları oldukları tezini kabul etmişler ve Osmanlı Yönetimi’ne karşı, Rusya’nın tahrikleriyle birkaç kez ufak kalkışmada bulunmuşlardı…
Musul sorunu yüzünden Türkiye ile İngiltere sık sık karşı karşıya geliyordu. Sorunu kendi lehlerine çözmek için ortalığı karıştırmak isteyen İngiliz hükümeti Nasturiler’e para ve silah desteğinde bulunarak isyan çıkarmaları için onları teşvik etti.

Aldıkları desteğin de verdiği güvenle Hakkari yöresinde yaşayan Nasturiler 7 Ağustos 1924 tarihinde isyan ettiler. Hakkari valisi Halil Rıfat Bey’i esir aldılar ve jandarma komutanı Binbaşı Hüseyin Bey ile 3 askeri şehit ettiler. Irak sınırının henüz çizilmemesini bahane eden İngilizler Türk mevzilerini uçaklarıyla bombalamaya başladı. Van, Siirt ve Mardin’in bazı bölgelerinde yaşayan Nasturiler de ayaklanmaya katıldı.
Tarihe “Nasturi İsyanı” olarak geçen  bu olayın ardından bölge iyice karıştı. Türk devletinin bu isyan ile meşgul olmasını fırsat bilen İngilizler, Zengin petrol kaynaklarına sahip Musul’a asker yığmaya başladılar. İngilizler, Nastrurilere isyanlarına karşılık Hakkari’de özerk yönetim sözü verdi. Zap vadisine yerleşen Nasturiler Hakkâri’nin bazı köylerini işgale başladı. Nasturilere, İngiliz uçakları da havadan topraklarımızı bombalayarak destek verdi. İsyanı bastırmak üzere Türk hükümeti Cafer Tayyar Paşa’yı (Eğilmez) görevlendirdi.
Uzun bir mücadele ve çatışma döneminden sonra isyan 26 Eylül’de kesin olarak bastırıldı. Sınırı geçerek kaçmak zorunda kalan Nasturiler de İngiliz mandası olan Irak’a sığındılar. 
İngiltere bu isyan sayesinde bölgede elverişli bir konum edindi. Musul yöresinde İngilizlerin karşısına çıkacak önemli bir güç kalmadı.
İngiltere bu konumunu yine kendi tahrik ve yönlendirmeleriyle gerçekleşen Şeyh Sait isyanı ile daha pekiştirdi… Hedefine ulaşarak Musul’un kendi mandası altındaki Irak’a bağlı kalmasını sağladı. 

 

Sakarya Yenihaber

Güncelleme Tarihi: 07 Ağustos 2020, 07:45
banner3
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER