Tarihte Bugün - Urfa Mutasarrıfı Nusret Beyin İdamı

Fazlı Köksal; gazetemiz için hazırladığı Tarihte Bugün köşesinde 5 Ağustos'ta yaşanan dikkat çeken olayları aktarırken; Urfa Mutasarrıfı Nusret Beyin İdamını da anlattı

Tarihte Bugün - Urfa Mutasarrıfı Nusret Beyin İdamı

5 Ağustos
1634 - IV. Murad, içki yasağı ilan ederek meyhaneleri yıktırdı.
1826 - Gazeteci, yayımcı, şair ve oyun yazarı Şinasi doğdu 
1858 - ABD ile Avrupa arasında ilk transatlantik kablo çekildi.
1912 - Padişah Sultan Reşat, Meclis-i Mebusan'ı feshetti ve 14 Mayıs 1914'e kadar kadar Osmanlı Meclisi toplanamadı.
1920 - Pozantı'da Mustafa Kemal'in katılımıyla bir kongre gerçekleştirildi.
1920 – Kadın Kuvayı Milliye kahramanı Rahime Onbaşı, Fransızlarla yaptığı bir çarpışmada 25 yaşında şehit oldu..
1920 – Urfa Mutasarrıfı Nusret Bey, İstanbul'da idam edildi. Ermeni kırımıyla suçlanan Nusret Bey, Divan-ı Harb-i Örfi tarafından 20 Temmuz'da idama mahkum edilmiş ve karar Padişah tarafından dün onaylanmıştı.
1920 - İngiliz İşgal Komutanı Milne'in İngiliz Savaş Bakanlığı'na yazdığı raporda Veliaht Abdülmecit Anadolu'ya kaçmak istediğini bildirdi…
1921 - Gazi Mustafa Kemal, Türk Orduları Başkomutanlığına seçildi. Mustafa Kemal’e geçici bir süre için geniş yetkiler tanıyan Başkumandanlık Kanununun teklifini daha sonra bir Atatürk muhalifi olacak olan Rıza Nur vermişti.
1921 - Hem Genelkurmay Başkanlığı hem Batı Cephesi Komutanlığı üzerinde bulunan İsmet Paşa, Batı Cephesi'ndeki işlerinin yoğunluğu nedeniyle Genelkurmay Başkanlığı'ndan istifa etti. Bu göreve, 1 84 mebustan 1 83'ünün oyu ile ve tartışmasız Fevzi Paşa seçildi. Fevzi Paşa'dan boşalan Milll Savunma Bakanlığı'na ise İçişleri Bakanı Refet Paşa getirildi.
1945 - Fransa'nın Cezayir Katliamı: 45 bin Cezayirli katledildi.
1962 - Nelson Mandela hapse girdi. (1990'da serbest kalacak).
1968 - Bolu Çimento Fabrikası kuruldu.
1995 - Türk-İş, Ankara'da "Emeğe Saygı" mitingi düzenledi. Mitinge 100 bine yakın işçi katıldı.
2013 - Ergenekon Davası'nda nihai kararın açıklanacağı dava başladı.
1962 - Amerikalı sinema oyuncusu Marilyn Monroe intihar etti
1967 - İnşaat mühendisi, akademisyen ve bilim adamı Prof. Dr. Mustafa İnan vefat etti.

Günün Olayı
Urfa Mutasarrıfı Nusret Beyin İdamı

1 Haziran 1915’de savaş bölgesinde oturan Ermenilerin Suriye dolaylarına gönderilmesini içeren “Ermeni Tehciri” kanununu çıkarılmıştı.
 Erzurum’daki 3. Ordu Komutanı Mahmut Kamil Paşa da bu kanuna dayanarak Haziran-1915’de  savaş bölgesi olan Bayburt’taki Ermenilerin Erzincan’a sevk edilmesi emrini verir. O tarihte Bayburt Kaymakamı olan Nusret Bey de bu emri yerine getirir. Bayburt hudutlarındaki Ermeniler bölgedeki jandarma güçleri aracılığıyla Erzincan’a sevk edilir. Tehcir sırasında kanunlara aykırı hiçbir olay olmaz. Tehcire tabii tutulan Ermenilerin mal varlıkları da oluşturulan bir komisyon tarafından satılarak bedelleri kendilerine verilir…
Nusret Bey 14 Haziran 1917’de, o sırada Yıldırım Orduları 2.Grup Kumandanı olan Mustafa Kemal Paşa’nın talebi üzerine Urfa Mutasarrıflığına tayin edildi. Nusret Bey Urfa’da görev yaparken, Urfa Müdafaa-i Hukuk Teşkilatı’nın kurulmasına öncülük etti…  Kürt Teali Cemiyetini zararlı faaliyetleri nedeniyle kapattı…
Nusret Bey Urfa Mutasarrıflığı görevindeyken I.Damat Ferit Paşa Hükümetinin Dahiliye Vekilliğine atanan Cemal Bey (Artin Cemal) tarafından 6 Nisan 1919’da Ermeni tehciri meselesinden dolayı görevinden uzaklaştırılarak İstanbul’a çağrıldı.
Nusret Bey İstanbul’a geldikten sonra Bayburt ve Ergani-Madeni Ermeni tehciri ve taktilinden dolayı Mustafa Nazım Paşa başkanlığındaki Divan-i Harp-i Örfi’de yargılandı ve suçsuz bulundu.
6 Kasım 1919’da yine aynı suçlamalarla tekrar tutuklanıp cezaevine kondu.
15 Mart 1920’da Esad Paşa’nın başkanlığındaki I.Divan-ı Harp-i Örfi Nusret Bey’in sorgusuna başladı. Mahkeme heyeti Bayburt’ta bazı kişilerin ifadelerine başvurulmasını talep etti. Ancak Anadolu ile telgraf haberleşmesinin kesilmesi üzerine Bayburt ile irtibat kurulamadı. Bunun üzerine 20 Mart 1920’deki Nusret Bey’in duruşması bir başka tarihe ertelendi.
5 Nisan 1920’de kurulan 4.Damat Ferit Paşa Hükümetinin en önemli meselesi, İngilizler ve Ermeni Patrikhanesi istediği için, Ermeni tehciri davalarını hızlandırmaktı. Bu amaçla; hükümet 17 Nisan 1920’de I.Divan-ı Harp-i Örfi Başkanlığına Nemrut (Kürt) Mustafa Paşa’yı atadı. 26 Nisan 1920’de de “I.Divan-ı Harp-i Örfi Mahkemesi’nin Teşkilat ve Vazifeleri” hakkında bir genelge yayınlayarak; tehcir davalarının öncelikli görüleceğini, yargılamaların gizli yapılacağını ve sanıkların avukat bulunduramayacağını, açıkladı.
Nusret Bey’in yargılanması tam anlamıyla bir hukuk skandalıydı..
Nusret Bey’in yargılanması sırasındaki tüm duruşmalar gizli yapıldı ve onu avukat bulundurma hakkı tanınmadı.
29 Nisan 1920 tarihli Serbesti, 30 Nisan 1920 Tarihli Peyam-ı Sabah Gazetelerine ilan verilerek tanıklık yapmak isteyenler mahkemeye davet edildi…
Tanıklar, mahkemede nasıl ifade verecekleri konusunda Ermeni kilisesinde eğitildiler…
Ama bu kadar eğitime rağmen büyük gaflar yaşandı.
Mesela; Olay tarihinde 7 yaşında olan bir tanık, 5 sene önce geçen olayları inanılmaz detayları ile anlattı.  Nusret Bey’i yalnızca Nüfus kayıtlarında olan, hiçbir zaman kullanmadığı “Mehmet Nusret Bey” ismi ile tanımladı. Başka bir tanık,  Nusret Bey’in subay olduğunu, üniformasıyla emir vererek Ermenilerin ölüm emrini verdirdiğini söyledi. Nusret Bey sivil bir yönetici olmasına rağmen mahkeme heyeti tanığa hiçbir tepki vermeden dinledi. Başka bir gün, tanıklığına başvurulan üç ermeni kadın, ifadeleri sırasında salonda olan Nusret Bey için salonda değil demeleri üzerine mahkeme heyeti duruşmaya ara verdi. Arada tembihlenen tanıklar, duruşmanın devamında, Nusret Beyin salonda olduğunu söyleyerek Nusret Bey’i suçladılar.
Yargılama tamamlandıktan sonra, mahkeme üyelerinden Ferhat Bey Nusret Bey’in vazifeyi suiistimalden üç sene cezalandırılmasını istemesine karşılık, Mahkeme Başkanı Mustafa Paşa ve diğer üyeler Nusret Bey’in idamını istediler. Uzun tartışmalardan sonra mahkeme heyeti Nusret Bey’i 15 ay kürek cezasına çarptırdı ve mahkeme mazbatası da bu şekilde düzenlenerek  4 Temmuz 1920’de mahkeme heyetince imzalandı.
Ancak, karar imzalandıktan sonra Mustafa Paşa başkanlığındaki I.Divan-ı Harp-i Örfi üyeleri Ferhat Bey’in dışında yeniden toplanarak Nusret Bey’in idamına karar verdi. Kararı imzalamayan  Ferhat Bey  27 temmuz 1920’de III.Divan-ı Harp-i Örfi azalığına tayin edilip yerine Mirliva Niyazi bey atandı. Aynı gün Niyazi Bey’in  idam kararını imzalamasıyla mahkeme heyetinin imzaları tamamlanmış oldu. Bu karar, 4 Ağustos 1920’de padişah tarafından onaylandı…
Ve 5 Ağustos 1920’de de İstanbul Beyazıt meydanında  Nusret Bey idam edildi.
Nusret Bey’in idamından yaklaşık 3 ay sonra, 1 Kasım 1920 tarihinde temyiz hakkının yeniden verilmesinden sonra 23 Nisan 1920 tarihinden sonra  Divan-ı Harb-i Örfi heyetinin verdiği tüm kararlar, Askeri Temyiz Heyeti tarafından incelenir…
Temyiz Heyeti, 10.Ocak.1921 tarihli kararında; Nusret Bey’e kürek cezası verilen karardaki suçlamaları yerinde bulmayarak reddetmiş, idam kararını ise yok saymıştır. Nusret Bey’in suçsuz olduğu mahkeme kararıyla da tescil edilmiştir.
Ama ne yazık ki, Nusret Bey’in şahadetinin üzerinden 6 ay geçmiştir.

Sakarya Yenihaber

banner3
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER