Uzaktan eğitim ve evrensel hizmet fonu

Covid 19 salgını sonrasında uzaktan eğitim başlayınca; internet altyapısının yetersizliğini, internet erişim ücretlerinin yüksekliğini, özelde öğrencilerin genelde sosyal desteğe muhtaç grupların ihtiyaç duyduğu “ücretsiz internet erişimi” veya “indirimli internet erişimi” için hiçbir tedbir alınmadığını, öğrencilerin bilgiye ulaşımını sağlayacak cihazlara (bilgisayar, notebook, tablet vb) duyulan ihtiyacı çok net olarak gördük.

     Konuya ilişkin açıklamada bulunan uzmanlar, yazarlar, stratejistler ve siyasilerin bu ihtiyaçların finansmanı işaret ettikleri kaynak tekti: Evrensel Hizmet Fonu.

Evrensel Hizmet nedir;

Türk Telekom özelleşmeden önce bir kamu şirketi olduğu için, hizmetlerinde kârlılık kadar “kamu hizmeti” unsurunu da esas alır, kârlı olmayan yerlere de telekomünikasyon hizmetlerini götürür, afetler sonrası halka ücretsiz telefon-internet hizmeti sunardı. 1980 sonrası liberalleşmenin ve Avrupa Birliğine girme hayalinin dayattığı özelleştirme rüzgârının etkisiyle Türk Telekom da özelleştirildi (?). Dolayısıyla Türkiye’de telekomünikasyon işletmeciliği tamamen özel sektöre geçti. 

Özel şirketlerden de; işletmeciliği kârlı olmayan, yatırım maliyetlerini karşılamayacak yerlere, düşük gelir dilimindeki insanların yaşadığı alanlara yatırım yapmalara beklenemeyeceğinden,  1987’de Avrupa Birliği’nce yayınlanan “Evrensel Hizmet Direktifleri” doğrultusunda, bu alanlara telekomünikasyon hizmetlerinin götürülmesini teminen, Türk Telekom’un özelleştirilmesi öncesinde 16.6.2005 tarih ve 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu çıkarıldı.

Evrensel Hizmet Kanunu’nun 2. maddesinde; “coğrafi konumlarından bağımsız olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dâhil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetler” evrensel hizmet olarak tanımlanmış ve bu hizmetleri sağlamak devletin görevi olarak belirtilmiştir. Bu hizmetlerin finansmanının da yasada gösterilen Evrensel Hizmet gelirlerinden karşılanması öngörülmüştür.

Evrensel Hizmetin temel ilkeleri yasanın 3. maddesinde şu şekilde sıralanmıştır;

a) Evrensel Hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır

b) Evrensel Hizmet, fert başına gayrisafi yurt içi hâsıla tutarı da göz önünde bulundurularak karşılanabilir ve makul fiyat seviyesinde sunulur

c) Düşük gelirliler, özürlüler ve sosyal desteğe ihtiyacı olan grupların da evrensel hizmetten yararlanabilmesi için uygun fiyatlandırma ve teknoloji seçeneklerinin uygulanabilmesine yönelik tedbirler alınır

d) Evrensel Hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur

e) Evrensel Hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır.

Bakanlar Kurulu aldığı kararlarla bazı hizmetleri evrensel hizmet kapsamına almıştır. Örneğin 13.02.2006 tarihli, 2006/10038 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile bilgi toplumunun gelişmesine katkı sağlamak amacıyla bilgisayar okuryazarlığı da dâhil olmak üzere bilgi teknolojilerinin yaygınlaştırılmasına yönelik hizmetler, 13 Mayıs 2011 tarihli karar göre, nüfusu 1-500 arasındaki yerleşim yerlerinin GSM altyapısının Evrensel Hizmet Fonu kapsamında kurulacağı belirtilmiştir.

Özetle; Evrensel Hizmet Yasasına göre, uzaktan eğitim gören öğrenciler için ücretsiz veya indirimli internet hizmeti vermek, onların ihtiyacı için gerekli bilgisayar, notebook veya tabletleri Evrensel Hizmet gelirlerinden karşılamak mümkündür.

Pekiyi Evrensel Hizmet gelirleri bu ihtiyaçları karşılamakta yeterli midir?

Yasa Evrensel Hizmet gelirlerini şu şekilde sıralamıştır;

 a) Hazine Müsteşarlığı hesaplarına yatırılan görev ve imtiyaz sözleşmeleri ile telekomünikasyon ruhsatı ve genel izin bedelinin  % 2’si,

 b) GSM İşletmecileri dışındaki işletmeciler ve Türk Telekom, yıllık net satış hasılatının % 1’i,

 c) GSM İşletmecileri, Hazineye ödeyecekleri payın % 10’luk kısmı,

d) Kurum, 2813 sayılı Telsiz Kanunu ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu uyarınca verdiği idari para cezalarının % 20'si,

e) Kurum, mali yılsonunda her türlü giderlerinin karşılanmasından sonra kalan miktarın % 20'si.

          Bakanlık evrensel hizmet gelirleri ve giderleri konusunda şeffaf davranmamakla, hatta soru önergelerine bile net cevaplar vermemekle birlikte, Evrensel Hizmet gelirlerinin yılda bir milyar liranın çok üzerinde bir meblağa eriştiği konunun uzmanlarınca hesaplanmaktadır. Mesela BTK’nın internette yayımladığı gelir-gider tablosuna göre, BTK 2019 yılında her türlü giderlerinin karşılanmasından sonra kalan 4.384.732.868,02 TL’yi Genel Bütçeye aktarmıştır…

          Yukarıda evrensel hizmetin gelir kalemlerini gösteren tablonun e fıkrasına göre bunun %20’si evrensel hizmet fonuna aktarıldığına göre yalnıza buradan fona 2019 yılında aktarılan miktar 870 milyon liranın üzerindedir. Bu durum, CHP Milletvekili Murat Emir’in “GSM operatörlerinden Evrensel Hizmet Gelirleri adı altında toplanan paranın miktarı 1 milyar 562 milyon 747 bin TL’yi buldu.” Şeklinde ifadesinin doğrulamaktadır. Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği (TELKODER) de yaptığı bir açıklamada, yasanın çıktığı 2005 yılından bu yana toplanan Evrensel Hizmet Gelirinin 11 Milyar Liranın üzerinde olduğunu ve bu miktarın çok az bir kısmının harcanmış olabileceğini belirtmektedir.

Özetle 2005 yılından bugüne kadar toplanan ve 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu kapsamında ciddi bir harcama da yapılmayan Evrensel Hizmet Gelirleri yasa çerçevesinde, çocuklarımızın uzaktan eğitiminin sağlıklı yapılmasını sağlayacak cihazların temin edecek, internet erişimini ücretsiz sunabilecek ve yasada yüklenen diğer Evrensel Hizmetleri karşılayabilecek düzeydedir. Tabii ki bazılarının iddia ettiği gibi, yasanın ruhuna aykırı olarak Karayolları veya havayolları inşaatlarının yüklenicilerine istihkak ödemesinde kullanılmadıysa…

Bu kuşkuları giderecek iki mekanizma vardır. Şeffaflık ve denetim…

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının milletvekillerinin Evrensel Hizmet Fonuyla ilgili soru önergelerini kamuoyunu tatmin edecek açıklıkta cevaplaması ve tüm Fonların Sayıştay denetimine alınması toplumda fonların kullanımı konusunda oluşan kuşkuların giderilmesini sağlayacaktır…

Not: Bu yazı mutlaka “Covid 19’un Tuttuğu Projektör” başlıklı yazımla birlikte okunmalıdır.

https://www.sakaryayenihaber.com/covid-19un-tuttugu-projektor-makale,14604.html

 

YORUM EKLE
YORUMLAR
E.ERDEM
E.ERDEM - 3 ay Önce

Sayıştay mı dedin başkan. Hani şu demokratik ülkelerde millet adına harcamaları kontrol eden kurum

Musa Can
Musa Can - 3 ay Önce

Evrensel fon gercekten yerinde kullanılmış olsaydı bugün okullarda eğitim yerine ınternet üzerinden tüm öğrenciler yararlanmış olurlardi.

Selahattin Coşkun
Selahattin Coşkun - 3 ay Önce

Başkanım cok güzel konuya deginmissiniz ama bunları bu hükümetin yapacagina inanciniz varmi bilmiyorum ben şahsen inanmıyorum. Sadece hep bana rep banaci bunlar.egitim insan sağlığı onlar için önemli değil. Saygı ve selamlar.

Ali Peker
Ali Peker - 3 ay Önce

Başkanım toplumun gelecek sosyal ihtiyaçları için düşünülmüş çözümlerin tamamı günlük ihtiyaçlar bahane edilerek yok edilerek geleceğimiz karartıldı.

İhsan cihan
İhsan cihan - 3 ay Önce

Evrensel hizmet tanımına giren hizmetlerin tamamı yazılabilir .

Cemil tatlı
Cemil tatlı - 3 ay Önce

Sağolsun

E.ERDEM
E.ERDEM - 3 ay Önce

Sayıştay mı dedin başkan. Hani şu demokratik ülkelerde millet adına harcamaları kontrol eden kurum